Actueel
‘Jaap van Dissel krijgt gevangenisstraf na corona-aanpak’
Jaap van Dissel ondervraagd over coronaperiode: focus op keuzes tijdens eerste fase van de pandemie
Vrijdagochtend verscheen voormalig RIVM-directeur en OMT-voorzitter Jaap van Dissel voor de parlementaire enquêtecommissie die onderzoek doet naar het Nederlandse coronabeleid. Tijdens het openbare verhoor wordt uitgebreid teruggeblikt op de eerste fase van de pandemie en de rol die het Outbreak Management Team (OMT) daarin speelde.
De commissie wil meer inzicht krijgen in de afwegingen die destijds zijn gemaakt en de informatie waarop belangrijke adviezen werden gebaseerd. Onderwerpen zoals het sluiten van scholen, de discussie rond mondkapjes en de manier waarop het OMT werd samengesteld, komen daarbij uitgebreid aan bod.
Eerste openbare verhoor
Het verhoor begon rond 10.00 uur in Den Haag. Commissievoorzitter Daan de Kort opende de zitting en maakte duidelijk dat dit slechts het eerste openbare verhoor van Van Dissel is. Een tweede sessie staat later gepland, waarbij andere onderwerpen uit de coronaperiode besproken zullen worden.
Dit eerste verhoor richt zich voornamelijk op de beginfase van de uitbraak en de manier waarop de overheid en deskundigen destijds probeerden om grip te krijgen op een onbekend virus.
Volgens de commissie is het belangrijk om te begrijpen welke informatie beschikbaar was en hoe die informatie heeft geleid tot de adviezen die uiteindelijk aan het kabinet werden gegeven.
Onzekerheid in de eerste maanden
Tijdens zijn verklaring benadrukte Van Dissel dat de situatie aan het begin van de pandemie werd gekenmerkt door grote onzekerheid.
Volgens hem was er weinig betrouwbare informatie beschikbaar en moesten deskundigen grotendeels afgaan op gegevens uit het buitenland.
“Wij waren in belangrijke mate afhankelijk van informatie van internationale organisaties en buitenlandse experts,” legde hij uit.
Met name gegevens van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) speelden volgens hem een belangrijke rol bij het vormen van de eerste inzichten over het virus.
Daarnaast werden ook internationale nieuwsberichten nauwlettend gevolgd.
“Er was veel aandacht voor ontwikkelingen in andere landen. Die informatie werd uiteraard meegenomen in onze analyses,” aldus Van Dissel.
Samenstelling van het OMT
Een belangrijk onderdeel van het verhoor draaide om de samenstelling van het Outbreak Management Team.
Van Dissel vertelde dat hij bewust heeft gekozen voor een zo breed mogelijke groep deskundigen.
Het doel was om verschillende specialismen samen te brengen zodat signalen vanuit meerdere invalshoeken konden worden beoordeeld.
“Je wilt voorkomen dat belangrijke informatie over het hoofd wordt gezien,” verklaarde hij.
Daarom werden onder meer virologen, epidemiologen, huisartsen en andere medische experts betrokken bij het overleg.
Ook wetenschappers met internationale contacten maakten deel uit van het team.
Volgens Van Dissel was dat van groot belang om ontwikkelingen buiten Nederland snel te kunnen volgen.
Waarom niet direct ouderenzorg?
De enquêtecommissie wilde weten waarom deskundigen uit de ouderenzorg niet vanaf het eerste moment waren aangesloten bij het OMT.
Dat onderwerp kreeg veel aandacht omdat later bleek dat juist ouderen extra kwetsbaar waren voor ernstige gezondheidsproblemen als gevolg van het virus.
Van Dissel erkende dat ouderengeneeskundigen pas later aan tafel kwamen.
Volgens hem lag de focus in de eerste fase vooral op de beelden die vanuit het buitenland naar Nederland kwamen.
Hij verwees daarbij naar de situatie in Italië, waar z!ekenhuizen zwaar werden belast en indrukwekkende beelden wereldwijd veel indruk maakten.
“Die ontwikkelingen bepaalden sterk waar de aandacht in eerste instantie naar uitging,” verklaarde hij.
Toen duidelijk werd dat vooral ouderen grote risico’s liepen, werd besloten om ook specialisten uit dat vakgebied structureel te betrekken bij de advisering.
Grote publieke belangstelling
Het verhoor trok veel belangstelling.
Waar eerdere openbare sessies vooral werden bijgewoond door een beperkt aantal geïnteresseerden, werden voor dit verhoor aanzienlijk meer bezoekers verwacht.
Ook buiten het enquêtegebouw was meer activiteit zichtbaar.
Voor het eerst sinds de start van de verhoren verzamelden zich enkele demonstranten bij het gebouw.
Zij hielden borden omhoog met boodschappen over vaccinaties en andere maatschappelijke onderwerpen die tijdens de coronajaren veel discussie hebben opgeleverd.
Binnen verliep het verhoor echter rustig en volgens de gebruikelijke procedures.
Terugblik op een uitzonderlijke periode
De coronapandemie behoort tot de meest ingrijpende gebeurtenissen uit de recente Nederlandse geschiedenis.
Gedurende meerdere jaren werden maatregelen genomen die het dagelijks leven van miljoenen mensen beïnvloedden.
Scholen sloten tijdelijk hun deuren, evenementen werden afgelast en er golden verschillende gezondheidsmaatregelen om de verspreiding van het virus te beperken.
Veel van die besluiten werden genomen op basis van adviezen van het OMT, waarin Van Dissel een centrale rol vervulde.
Juist daarom kijkt de enquêtecommissie nu kritisch terug op de keuzes die destijds zijn gemaakt.
Het doel van de enquête is niet alleen om terug te blikken, maar ook om lessen te trekken voor eventuele toekomstige gezondheidscrises.
Kritische vragen blijven volgen
In de komende uren en tijdens toekomstige verhoren zal Van Dissel naar verwachting nog uitgebreid worden bevraagd over andere onderdelen van het coronabeleid.
Daarbij komen onder meer de discussies over mondkapjes, toegangsbewijzen en verschillende maatregelen aan bod.
Ook zal worden gekeken naar de vraag hoe snel bepaalde beslissingen werden genomen en of er achteraf gezien andere keuzes mogelijk waren geweest.
Voor veel Nederlanders blijft de coronaperiode een onderwerp dat emoties oproept.
De parlementaire enquête moet helpen om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van de gebeurtenissen en de afwegingen die destijds zijn gemaakt.
Wat tijdens het verhoor vooral duidelijk werd, is dat de eerste maanden van de pandemie werden gekenmerkt door onzekerheid, beperkte informatie en moeilijke beslissingen. Juist daarom blijft de behoefte bestaan om die periode zorgvuldig te analyseren en te begrijpen welke lessen daaruit kunnen worden meegenomen naar de toekomst.
Actueel
Zeker 12 doden en 48 gewonden bij ernstig verkeersongeval
In Bulgarije heeft zich dinsdagochtend een enorme verkeersramp voltrokken. Op de belangrijke Trakia-snelweg botsten bij twee grote kettingbotsingen tientallen auto’s, vrachtwagens en andere voertuigen op elkaar. Volgens de laatste berichten zijn zeker twaalf mensen om het leven gekomen en tientallen anderen gewond geraakt.
De omvang van het ongeluk is enorm. Bij de twee botsingen zouden in totaal ongeveer 86 voertuigen betrokken zijn geweest.
Dichte mist speelde volgens de eerste bevindingen een belangrijke rol. De zichtbaarheid zou vlak voor het ongeluk in korte tijd dramatisch zijn afgenomen.
Twee enorme kettingbotsingen
Het drama gebeurde dinsdagochtend op de Trakia-snelweg in de omgeving van Yambol.
De snelweg vormt een belangrijke verbinding tussen de Bulgaarse hoofdstad Sofia en de kustplaats Burgas.
Rond 07.00 uur ging het volledig mis.
Op beide rijbanen ontstonden grote kettingbotsingen, waardoor de snelweg uiteindelijk in beide richtingen moest worden afgesloten.
Auto’s en vrachtwagens botsten achter elkaar op elkaar.
De ravage die achterbleef is enorm.
Ongeveer 86 voertuigen betrokken
Volgens de meest recente informatie waren bij de twee ongevallen samen ongeveer 86 voertuigen betrokken.
Daaronder bevonden zich veel zware vrachtwagens.
Op beelden vanaf de snelweg zijn zwaar beschadigde voertuigen te zien. Sommige auto’s en vrachtwagens kwamen dwars op de weg terecht of kantelden.
Ook ontstond op verschillende plaatsen brand.
Hulpdiensten moesten daardoor onder extreem moeilijke omstandigheden proberen om slachtoffers uit de wrakken te bevrijden.
Zeker twaalf mensen overleden
De Bulgaarse autoriteiten hebben inmiddels bevestigd dat het dodental is opgelopen tot twaalf.
Tien slachtoffers overleden op de plaats van het ongeluk.
Twee andere slachtoffers bezweken later aan hun verwondingen terwijl zij naar medische hulp werden gebracht.
Daarnaast zijn tientallen mensen gewond geraakt.
Over het exacte aantal gewonden lopen de meest recente cijfers nog enigszins uiteen.
Er wordt gesproken over ongeveer 46 tot 50 gewonden.
Slachtoffers naar verschillende ziekenhuizen
Vanwege het grote aantal slachtoffers werden gewonden verdeeld over verschillende ziekenhuizen.
Onder meer ziekenhuizen in Yambol, Sliven en Burgas vingen slachtoffers op.
De omvang van de ramp zorgde ervoor dat grote aantallen ambulances, brandweerlieden, politieagenten en andere hulpverleners naar de snelweg werden gestuurd.
Ook het leger werd ingezet om de hulpverlening te ondersteunen.
Mist kwam plotseling opzetten
De weersomstandigheden lijken een belangrijke factor te zijn geweest.
In het gebied hing dinsdagochtend zeer dichte mist.
Volgens getuigen was het zicht aanvankelijk nog ongeveer 70 tot 80 meter.
Dat veranderde vervolgens razendsnel.
De zichtbaarheid zou plotseling zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter.
Voor automobilisten betekende dit dat voertuigen en obstakels voor hen nauwelijks nog zichtbaar waren.
Eerste botsing richting Burgas
Volgens de eerste reconstructie van de Bulgaarse autoriteiten begon de ramp op de rijbaan richting Burgas.
Een vrachtwagen zou daar in de baan van een bus terecht zijn gekomen.
Vervolgens ontstonden meerdere botsingen.
Een andere vrachtwagen, die graan vervoerde, raakte betrokken bij het ongeval.
Daarna botste ook een personenauto achterop en volgden steeds meer voertuigen.
Binnen korte tijd ontstond een enorme kettingbotsing.
Ook aan andere kant gaat het mis
Alsof de situatie nog niet ernstig genoeg was, ontstond vrijwel op dezelfde locatie ook op de tegenovergestelde rijbaan een groot ongeluk.
Daar reden voertuigen richting Sofia.
De Bulgaarse autoriteiten onderzoeken nog precies hoe deze tweede kettingbotsing ontstond.
Een van de mogelijke verklaringen is dat bestuurders werden afgeleid door de enorme ravage aan de andere kant van de snelweg, terwijl ook daar het zicht door de mist bijzonder slecht was.
Het definitieve onderzoek naar de oorzaak moet daar meer duidelijkheid over geven.
Ooggetuige redt chauffeur uit brandende vrachtwagen
Een ooggetuige vertelde aan de Bulgaarse televisie hoe chaotisch de eerste minuten na de botsing waren.
Hij zag onder meer een brandende vrachtwagencabine.
De man besloot niet af te wachten en gebruikte een krik om een ruit van de cabine kapot te slaan.
Vervolgens wist hij een inzittende uit het brandende voertuig te halen.
Terwijl hij daarmee bezig was, hoorde hij achter zich opnieuw harde klappen.
„Toen hoorde ik alle auto’s op de andere rijstrook op elkaar botsen.”
Volgens de getuige was de mist op dat moment zo dicht dat hij niet verder dan ongeveer vijftig meter kon kijken.
Honderden hulpverleners ingezet
De omvang van de ramp leidde tot een enorme hulpverleningsoperatie.
Honderden politieagenten werden naar het gebied gestuurd.
Ook tientallen ambulances kwamen ter plaatse.
Daarnaast werden volgens de Bulgaarse autoriteiten vijftien brandweervoertuigen ingezet.
Brandweerlieden moesten niet alleen branden bestrijden, maar ook proberen om mensen uit zwaar beschadigde voertuigen te bevrijden.
Mensen zaten vast in voertuigen
De eerste uren lag de absolute prioriteit bij het redden van slachtoffers.
Door de enorme hoeveelheid beschadigde auto’s en vrachtwagens konden hulpverleners niet onmiddellijk overal bij.
Sommige inzittenden zaten bekneld in hun voertuig.
De Bulgaarse autoriteiten maakten daarom duidelijk dat het onderzoek naar de precieze oorzaak pas volledig kon beginnen nadat de reddingsoperatie voldoende was gevorderd.
Het redden van levens had eerst prioriteit.
Vliegtuigen ingezet voor gewonden
Vanwege de omvang van de ramp werden ook vliegtuigen beschikbaar gesteld.
Het Bulgaarse regeringsvliegtuig werd naar Burgas gestuurd zodat het indien nodig kon worden gebruikt voor het vervoeren van gewonden.
Daarnaast werd ook een militair transportvliegtuig van het type Spartan ingezet.
Zo konden slachtoffers indien noodzakelijk snel naar andere ziekenhuizen in Bulgarije worden gebracht.
Premier Rumen Radev naar rampplek
De Bulgaarse premier Rumen Radev paste vanwege de tragedie zijn programma aan.
Hij vertrok richting de plaats van het ongeluk om zich daar te laten informeren over de situatie.
Ook andere officiële activiteiten werden vanwege de omvang van de ramp aangepast of geannuleerd.
De Bulgaarse autoriteiten activeerden bovendien het waarschuwingssysteem BG-ALERT om automobilisten in de omliggende regio’s te informeren over de gevaarlijke omstandigheden en omleidingen.
Snelweg volledig afgesloten
De Trakia-snelweg werd na de ongelukken in beide richtingen afgesloten.
Verkeer moest via alternatieve routes worden omgeleid.
Dat was noodzakelijk vanwege de enorme hoeveelheid wrakken, de reddingswerkzaamheden en het politieonderzoek.
Het zal bovendien tijd kosten om alle beschadigde voertuigen weg te halen en het wegdek volledig vrij te maken.
Onderzoek naar exacte oorzaak
Hoewel de dichte mist een belangrijke rol lijkt te hebben gespeeld, is de definitieve oorzaak nog onderwerp van onderzoek.
De eerste bevindingen wijzen op een combinatie van plotseling sterk verminderd zicht, een nat wegdek en mogelijk snelheden die niet voldoende waren aangepast aan de omstandigheden.
Onderzoekers zullen moeten reconstrueren hoe de eerste botsing precies kon gebeuren en waarom vervolgens zoveel voertuigen bij de kettingbotsingen betrokken raakten.
Ursula von der Leyen reageert
Ook voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen heeft gereageerd op de tragedie.
Zij was op het moment van de ramp voor een werkbezoek in Bulgarije.
Door het ernstige ongeluk werd haar programma aangepast.
Von der Leyen betuigde haar medeleven aan de nabestaanden van de slachtoffers en aan de Bulgaarse bevolking.
Ook sprak zij haar steun uit voor de mensen die gewond raakten en de hulpverleners die op de rampplek actief zijn.
Een van de zwaarste verkeersrampen van Bulgarije
De enorme hoeveelheid betrokken voertuigen maakt duidelijk hoe uitzonderlijk de situatie is.
Tientallen personenauto’s, vrachtwagens en andere voertuigen raakten binnen zeer korte tijd betrokken bij de twee kettingbotsingen.
De komende uren en dagen zal waarschijnlijk steeds meer duidelijk worden over de identiteit van de slachtoffers en de exacte toedracht.
Voorlopig richten de Bulgaarse autoriteiten zich vooral op de gewonden en het onderzoek naar de oorzaak.
De balans van de enorme verkeersramp op de Bulgaarse Trakia-snelweg is bijzonder zwaar. Zeker twaalf mensen zijn overleden en tientallen anderen raakten gewond nadat bij twee grote kettingbotsingen ongeveer 86 voertuigen betrokken raakten. Volgens de eerste bevindingen speelde plotseling opkomende dichte mist een belangrijke rol: het zicht zou op sommige momenten zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter. Honderden hulpverleners zijn ingezet en zelfs regerings- en militaire vliegtuigen werden beschikbaar gesteld voor het vervoer van gewonden.