Nog geen maand na de jaarwisseling heeft burgemeester Femke Halsema een besluit genomen dat nu al voor felle discussies zorgt. De Amsterdamse burgemeester heeft namelijk aangekondigd dat zij tijdens de komende jaarwisseling géén enkele vuurwerkvergunning zal afgeven, ook niet aan verenigingen. Daarmee gaat zij lijnrecht in tegen het kabinetsbeleid, dat juist ruimte laat voor vuurwerk door middel van vergunningsverlening door gemeenten.

Het besluit betekent concreet dat in Amsterdam en Weesp tijdens de volgende jaarwisseling geen enkel verenigingsvuurwerk zal worden toegestaan. En dat terwijl het kabinet eerder deze maand bekendmaakte dat er geen landelijk vuurwerkverbod komt, maar dat burgemeesters de mogelijkheid krijgen om via vergunningen vuurwerk door verenigingen toe te staan.

Kabinetscompromis valt slecht in Amsterdam

Het landelijke besluit was bedoeld als een compromis. Na jarenlange discussies over veiligheid, overlast, letsel en schade rond oud en nieuw, koos het kabinet niet voor een totaalverbod, maar voor een gedeeltelijke beperking. Particulier vuurwerk blijft grotendeels verboden, maar verenigingen – bijvoorbeeld buurtverenigingen of sportclubs – zouden onder strikte voorwaarden vuurwerk mogen afsteken, mits zij daarvoor een vergunning krijgen van de burgemeester.

Juist dat laatste punt stuit bij Femke Halsema op grote bezwaren. Volgens haar is het beleid onduidelijk, onwerkbaar en slecht doordacht. In gesprek met stadszender AT5 steekt ze haar kritiek niet onder stoelen of banken.

“Het is ongelooflijk halfslachtig,” zegt Halsema. “Of je verbiedt vuurwerk, of je verbiedt het niet. Dit helpt ons als lokaal bestuur helemaal niet.”

“Dan krijg je in elke straat vuurwerk”

Een van de grootste bezwaren van Halsema is dat het criterium ‘vereniging’ volgens haar veel te makkelijk te omzeilen is. Ze verwacht dat, zodra vuurwerk via verenigingen wordt toegestaan, er in korte tijd een explosie aan nieuwe verenigingen zal ontstaan – puur met als doel om vuurwerk af te steken.

“Als de voorwaarde is dat je een vereniging moet zijn, dan kan ik wel voorspellen hoeveel extra verenigingen we er in Amsterdam bij gaan krijgen,” aldus de burgemeester.
“Volgens mij betekent dit dat er in bijna elke straat vuurwerk zal zijn. Hier is slecht over nagedacht.”

Volgens Halsema leidt het beleid niet tot minder vuurwerk, maar juist tot verspreiding van vuurwerk over de hele stad, met alle veiligheidsrisico’s van dien. Om die reden weigert zij om ook maar één vergunning te verlenen.

Geen ruimte voor uitzonderingen

Opvallend is dat Halsema het besluit niet ziet als iets wat nog openstaat voor heroverweging. Verenigingen die tóch een aanvraag indienen, hoeven volgens haar zelfs geen antwoord te verwachten.

“Wanneer verenigingen een aanvraag doen, zal ik die niet eens in behandeling nemen,” stelt ze.
“Ik wil het gewoon niet. Als je een verbod instelt, ga je het niet met de ene hand verbieden en met de andere hand weer toestaan.”

Daarmee kiest Amsterdam voor een striktere lijn dan het Rijk, en dat roept vragen op over de ruimte die gemeenten hebben om eigen keuzes te maken binnen nationaal beleid.

Traditie versus veiligheid

Het besluit raakt aan een diepgewortelde traditie. Voor veel Nederlanders – en zeker ook Amsterdammers – hoort vuurwerk onlosmakelijk bij oud en nieuw. Tegelijkertijd is er al jaren discussie over de schaduwzijden van die traditie: ernstige verwondingen, schade aan woningen en auto’s, overlast voor dieren en geweld tegen hulpverleners.

Halsema erkent dat veel mensen zich wél netjes gedragen tijdens de jaarwisseling, maar vindt dat het totaalplaatje te zwaar weegt.

“Het feit blijft dat de risico’s groot zijn, en dat de handhaving extreem ingewikkeld is,” luidt haar redenering.

Critici vinden echter dat zij met haar besluit te ver vooruitloopt. Het is immers pas januari, en de volgende jaarwisseling ligt nog bijna een jaar weg. Op sociale media wordt dan ook verbaasd gereageerd op het vroege moment van aankondiging.

Sociale media verdeeld

Op platforms als X en Facebook regent het reacties. Sommigen prijzen Halsema om haar duidelijke koers en vinden het prettig dat er ruim van tevoren helderheid is. Anderen zijn juist woedend en spreken van betutteling en het afpakken van tradities.

Veel gehoorde reacties zijn:

• “Weer een traditie minder in Amsterdam.”

• “Waarom mag een buurtvereniging niet één keer per jaar iets organiseren?”

• “Dit besluit is genomen zonder de inwoners te raadplegen.”

Vooral het argument dat “het gros van de mensen zich gewoon netjes gedraagt” wordt vaak genoemd door tegenstanders van het besluit.

Compromis: extra shows

Om toch enigszins tegemoet te komen aan inwoners die oud en nieuw willen vieren, overweegt de gemeente wel om extra georganiseerde vuurwerk- of lichtshows te organiseren. Daarmee wil Halsema voorkomen dat mensen massaal de stad uit trekken of alsnog illegaal vuurwerk afsteken.

Details over hoe die shows eruit zouden moeten zien, waar ze plaatsvinden en wie ze betaalt, zijn nog niet bekend. Wel lijkt duidelijk dat de gemeente inzet op centrale, gecontroleerde evenementen in plaats van verspreid vuurwerk in woonwijken.

“Andere steden denken er net zo over”

Opmerkelijk is dat Halsema suggereert dat Amsterdam niet de enige stad zal zijn die deze lijn volgt. Volgens haar staan meerdere grote steden vergelijkbaar in de discussie over vuurwerk en vergunningen.

“Andere steden staan hier hetzelfde in,” zei ze, zonder te specificeren om welke gemeenten het gaat.

Dat voedt de speculatie dat er mogelijk een breder stedelijk front ontstaat tegen het kabinetscompromis. Als meerdere grote gemeenten besluiten om geen vergunningen af te geven, zou het landelijke beleid in de praktijk grotendeels uitgehold worden.

Politieke spanning

Het besluit van Halsema zet de verhoudingen tussen lokaal bestuur en landelijke politiek opnieuw op scherp. Waar het kabinet probeerde een middenweg te vinden tussen voor- en tegenstanders van vuurwerk, kiest Amsterdam voor een alles-of-niets-benadering.

Voorstanders noemen dat helder en consequent. Tegenstanders noemen het star en ondemocratisch.

Conclusie: duidelijke lijn, felle discussie

Met haar besluit heeft Femke Halsema vroegtijdig duidelijkheid gegeven, maar ook een stevige maatschappelijke discussie aangewakkerd. De komende maanden zal blijken of andere gemeenten haar voorbeeld volgen, of juist kiezen voor het kabinetsbeleid.

Eén ding is zeker: oud en nieuw in Amsterdam zal er ook volgend jaar heel anders uitzien dan vroeger.

Heb jij begrip voor het besluit van Femke Halsema, of vind je dat zij te ver gaat? Praat mee en laat je mening horen.