Actueel
Wederom genadeklap voor Nederlandse rokers: ‘einde tijdperk in zicht’
De Nederlandse douane intensiveert de strijd tegen de handel in illegale sigaretten. Door de forse stijging van de tabaksaccijns zijn de prijsverschillen met andere landen de afgelopen jaren groter geworden. Dat maakt de smokkel van sigaretten steeds aantrekkelijker voor criminele organisaties, die grote winsten kunnen behalen door goedkope rookwaar zonder Nederlandse accijns te verkopen.
Volgens de douane groeit de illegale markt al geruime tijd. Alleen al dit jaar zijn ongeveer 106 miljoen illegale sigaretten in beslag genomen. Tegelijkertijd loopt de Nederlandse overheid jaarlijks honderden miljoenen euro’s aan belastinginkomsten mis. Vorig jaar viel de opbrengst uit tabaksaccijns naar schatting ongeveer 400 miljoen euro lager uit dan verwacht.
Illegale sigaretten komen op verschillende manieren Nederland binnen
Niet alle illegale sigaretten hebben dezelfde herkomst. De douane onderscheidt grofweg twee categorieën.
De eerste categorie bestaat uit sigaretten die in het buitenland legaal zijn gekocht, maar vervolgens zonder de juiste belastingen en invoerprocedures naar Nederland worden gebracht. Deze sigaretten worden daarna illegaal doorverkocht, waardoor de Nederlandse accijns wordt omzeild.
Daarnaast zijn er sigaretten die volledig buiten het officiële productieproces worden gemaakt. Deze worden geproduceerd in illegale fabrieken, vaak zonder enige vorm van toezicht of kwaliteitscontrole. In sommige gevallen worden zelfs bekende sigarettenmerken nagemaakt, inclusief verpakkingen, logo’s en accijnszegels, waardoor consumenten nauwelijks verschil kunnen zien met originele producten.
Smokkelroutes lopen door heel Europa
Volgens de douane zijn Bulgarije en Polen belangrijke landen van herkomst voor legaal aangekochte buitenlandse sigaretten die uiteindelijk op de Nederlandse markt belanden. Omdat tabaksproducten daar aanzienlijk goedkoper zijn dan in Nederland, kunnen smokkelaars grote winsten maken.
Ook sigaretten uit Duitsland, België en Luxemburg worden regelmatig onderschept.
Daarnaast komen partijen uit landen als Turkije, China en de Verenigde Arabische Emiraten naar Europa. Afhankelijk van de herkomst worden verschillende smokkelroutes gebruikt.
Sigaretten uit Europese landen worden vaak over de weg vervoerd, terwijl reizigers soms eveneens grote hoeveelheden proberen mee te nemen via luchthavens.
Voor sigaretten uit landen buiten Europa speelt het zeevrachtverkeer een belangrijke rol.
Containers blijven populair bij smokkelaars
Volgens de douane komt een groot deel van de illegale sigaretten via zeecontainers Nederland binnen.
Criminele organisaties verstoppen de tabaksproducten tussen andere goederen of geven op vrachtpapieren een andere lading op om controles te omzeilen.
Omdat dagelijks duizenden containers de Nederlandse havens binnenkomen, is het onmogelijk om iedere zending volledig te controleren.
Daarom maakt de douane gebruik van risicoanalyses, scanners en andere technieken om verdachte transporten te selecteren.
Ook productie in Nederland neemt toe
Niet alle illegale sigaretten worden geïmporteerd.
De afgelopen jaren zijn in Nederland meerdere illegale sigarettenfabrieken ontdekt en ontmanteld.
Deze productielocaties bevinden zich vaak in loodsen, schuren of leegstaande bedrijfspanden en zijn van buitenaf nauwelijks herkenbaar.
Volgens de douane laat het aantal ontdekte fabrieken zien dat Nederland niet alleen een doorvoerland is geworden, maar ook een productieland.
Door de gunstige logistieke ligging kunnen criminele organisaties vanuit Nederland eenvoudig leveringen verzorgen naar andere Europese landen.
Het werkelijke aantal illegale productielocaties is waarschijnlijk hoger, omdat alleen ontdekte fabrieken in de officiële cijfers terechtkomen.
Illegale markt blijft groeien
Uit de Nationale Smokkelmonitor blijkt dat inmiddels meer dan een kwart van alle sigaretten die in Nederland worden gerookt een buitenlandse of illegale herkomst heeft.
Dat betekent niet automatisch dat alle sigaretten namaak zijn, maar wel dat voor een aanzienlijk deel geen Nederlandse accijns is betaald.
De omvang van de illegale handel vormt daardoor niet alleen een financieel probleem voor de overheid, maar bemoeilijkt ook de handhaving van het Nederlandse tabaksbeleid.
Gezondheidsrisico’s van namaaksigaretten
Naast de financiële schade waarschuwen deskundigen ook voor mogelijke gezondheidsrisico’s.
Legale sigaretten worden geproduceerd volgens vastgestelde regelgeving waarbij bekend is welke grondstoffen worden gebruikt. Hoewel roken schadelijk blijft voor de gezondheid, staan officiële producenten onder toezicht van de autoriteiten.
Bij illegale sigaretten ontbreekt die controle volledig.
Volgens de tabaksindustrie zijn bij onderzoeken naar namaaksigaretten onder meer vervuilde tabak, zware metalen en andere ongewenste stoffen aangetroffen.
Ook zijn in sommige gevallen sporen gevonden van vervuiling die kunnen ontstaan door slechte productieomstandigheden.
Omdat de productie volledig buiten toezicht plaatsvindt, is niet bekend welke hoeveelheden nicotine, teer of andere stoffen daadwerkelijk in de sigaretten aanwezig zijn.
Voor consumenten is dat vaak niet zichtbaar, omdat vervalste verpakkingen sterk lijken op originele producten.
Hogere prijzen vergroten de aantrekkingskracht van smokkel
De afgelopen jaren zijn de accijnzen op tabak meerdere keren verhoogd.
Daardoor is de prijs van een pakje sigaretten in Nederland flink gestegen.
Volgens de douane creëren deze prijsverschillen een aantrekkelijk verdienmodel voor smokkelaars.
Door goedkope sigaretten in andere landen aan te schaffen en deze vervolgens in Nederland te verkopen, kunnen criminele organisaties aanzienlijke winsten behalen.
De douane wijst erop dat dergelijke netwerken zich soms ook bezighouden met andere vormen van georganiseerde criminaliteit, waardoor opbrengsten uit tabak mogelijk worden gebruikt voor andere illegale activiteiten.
Nieuwe technologie moet controles verbeteren
Om de smokkel effectiever te bestrijden zet de douane steeds vaker moderne technologie in.
Zo wordt gekeken naar het gebruik van drones, camera’s en geavanceerde risicoanalyses om verdachte voertuigen en transporten sneller te herkennen.
Op luchthavens worden reizigers gecontroleerd op het meenemen van grote hoeveelheden tabak, terwijl in de havens scanners en speurhonden worden ingezet om verdachte containers te onderzoeken.
Door beschikbare capaciteit slimmer te gebruiken hoopt de douane meer smokkeltransporten te onderscheppen zonder iedere vracht handmatig te hoeven controleren.
Balans tussen accijns en handhaving
De strijd tegen illegale sigaretten blijft volgens deskundigen een uitdaging.
Hogere accijnzen kunnen bijdragen aan het terugdringen van roken en daarmee aan de volksgezondheid. Tegelijkertijd vergroten grote prijsverschillen met andere landen de aantrekkelijkheid van de illegale handel.
Daardoor blijft een voortdurende balans nodig tussen gezondheidsbeleid, belastingmaatregelen en effectieve handhaving.
Voor consumenten adviseert de douane sigaretten uitsluitend bij officiële verkooppunten te kopen. Een opvallend lage prijs kan een aanwijzing zijn dat de producten een illegale herkomst hebben. Daarmee lopen kopers niet alleen gezondheidsrisico’s, maar dragen zij mogelijk ook onbewust bij aan de financiering van georganiseerde criminaliteit.
Met strengere controles, moderne technologie en internationale samenwerking wil de douane de illegale handel verder terugdringen. Of dat voldoende zal zijn om de groeiende zwarte markt af te remmen, zal de komende jaren moeten blijken.
Actueel
Zeker 12 doden en 48 gewonden bij ernstig verkeersongeval
In Bulgarije heeft zich dinsdagochtend een enorme verkeersramp voltrokken. Op de belangrijke Trakia-snelweg botsten bij twee grote kettingbotsingen tientallen auto’s, vrachtwagens en andere voertuigen op elkaar. Volgens de laatste berichten zijn zeker twaalf mensen om het leven gekomen en tientallen anderen gewond geraakt.
De omvang van het ongeluk is enorm. Bij de twee botsingen zouden in totaal ongeveer 86 voertuigen betrokken zijn geweest.
Dichte mist speelde volgens de eerste bevindingen een belangrijke rol. De zichtbaarheid zou vlak voor het ongeluk in korte tijd dramatisch zijn afgenomen.
Twee enorme kettingbotsingen
Het drama gebeurde dinsdagochtend op de Trakia-snelweg in de omgeving van Yambol.
De snelweg vormt een belangrijke verbinding tussen de Bulgaarse hoofdstad Sofia en de kustplaats Burgas.
Rond 07.00 uur ging het volledig mis.
Op beide rijbanen ontstonden grote kettingbotsingen, waardoor de snelweg uiteindelijk in beide richtingen moest worden afgesloten.
Auto’s en vrachtwagens botsten achter elkaar op elkaar.
De ravage die achterbleef is enorm.
Ongeveer 86 voertuigen betrokken
Volgens de meest recente informatie waren bij de twee ongevallen samen ongeveer 86 voertuigen betrokken.
Daaronder bevonden zich veel zware vrachtwagens.
Op beelden vanaf de snelweg zijn zwaar beschadigde voertuigen te zien. Sommige auto’s en vrachtwagens kwamen dwars op de weg terecht of kantelden.
Ook ontstond op verschillende plaatsen brand.
Hulpdiensten moesten daardoor onder extreem moeilijke omstandigheden proberen om slachtoffers uit de wrakken te bevrijden.
Zeker twaalf mensen overleden
De Bulgaarse autoriteiten hebben inmiddels bevestigd dat het dodental is opgelopen tot twaalf.
Tien slachtoffers overleden op de plaats van het ongeluk.
Twee andere slachtoffers bezweken later aan hun verwondingen terwijl zij naar medische hulp werden gebracht.
Daarnaast zijn tientallen mensen gewond geraakt.
Over het exacte aantal gewonden lopen de meest recente cijfers nog enigszins uiteen.
Er wordt gesproken over ongeveer 46 tot 50 gewonden.
Slachtoffers naar verschillende ziekenhuizen
Vanwege het grote aantal slachtoffers werden gewonden verdeeld over verschillende ziekenhuizen.
Onder meer ziekenhuizen in Yambol, Sliven en Burgas vingen slachtoffers op.
De omvang van de ramp zorgde ervoor dat grote aantallen ambulances, brandweerlieden, politieagenten en andere hulpverleners naar de snelweg werden gestuurd.
Ook het leger werd ingezet om de hulpverlening te ondersteunen.
Mist kwam plotseling opzetten
De weersomstandigheden lijken een belangrijke factor te zijn geweest.
In het gebied hing dinsdagochtend zeer dichte mist.
Volgens getuigen was het zicht aanvankelijk nog ongeveer 70 tot 80 meter.
Dat veranderde vervolgens razendsnel.
De zichtbaarheid zou plotseling zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter.
Voor automobilisten betekende dit dat voertuigen en obstakels voor hen nauwelijks nog zichtbaar waren.
Eerste botsing richting Burgas
Volgens de eerste reconstructie van de Bulgaarse autoriteiten begon de ramp op de rijbaan richting Burgas.
Een vrachtwagen zou daar in de baan van een bus terecht zijn gekomen.
Vervolgens ontstonden meerdere botsingen.
Een andere vrachtwagen, die graan vervoerde, raakte betrokken bij het ongeval.
Daarna botste ook een personenauto achterop en volgden steeds meer voertuigen.
Binnen korte tijd ontstond een enorme kettingbotsing.
Ook aan andere kant gaat het mis
Alsof de situatie nog niet ernstig genoeg was, ontstond vrijwel op dezelfde locatie ook op de tegenovergestelde rijbaan een groot ongeluk.
Daar reden voertuigen richting Sofia.
De Bulgaarse autoriteiten onderzoeken nog precies hoe deze tweede kettingbotsing ontstond.
Een van de mogelijke verklaringen is dat bestuurders werden afgeleid door de enorme ravage aan de andere kant van de snelweg, terwijl ook daar het zicht door de mist bijzonder slecht was.
Het definitieve onderzoek naar de oorzaak moet daar meer duidelijkheid over geven.
Ooggetuige redt chauffeur uit brandende vrachtwagen
Een ooggetuige vertelde aan de Bulgaarse televisie hoe chaotisch de eerste minuten na de botsing waren.
Hij zag onder meer een brandende vrachtwagencabine.
De man besloot niet af te wachten en gebruikte een krik om een ruit van de cabine kapot te slaan.
Vervolgens wist hij een inzittende uit het brandende voertuig te halen.
Terwijl hij daarmee bezig was, hoorde hij achter zich opnieuw harde klappen.
„Toen hoorde ik alle auto’s op de andere rijstrook op elkaar botsen.”
Volgens de getuige was de mist op dat moment zo dicht dat hij niet verder dan ongeveer vijftig meter kon kijken.
Honderden hulpverleners ingezet
De omvang van de ramp leidde tot een enorme hulpverleningsoperatie.
Honderden politieagenten werden naar het gebied gestuurd.
Ook tientallen ambulances kwamen ter plaatse.
Daarnaast werden volgens de Bulgaarse autoriteiten vijftien brandweervoertuigen ingezet.
Brandweerlieden moesten niet alleen branden bestrijden, maar ook proberen om mensen uit zwaar beschadigde voertuigen te bevrijden.
Mensen zaten vast in voertuigen
De eerste uren lag de absolute prioriteit bij het redden van slachtoffers.
Door de enorme hoeveelheid beschadigde auto’s en vrachtwagens konden hulpverleners niet onmiddellijk overal bij.
Sommige inzittenden zaten bekneld in hun voertuig.
De Bulgaarse autoriteiten maakten daarom duidelijk dat het onderzoek naar de precieze oorzaak pas volledig kon beginnen nadat de reddingsoperatie voldoende was gevorderd.
Het redden van levens had eerst prioriteit.
Vliegtuigen ingezet voor gewonden
Vanwege de omvang van de ramp werden ook vliegtuigen beschikbaar gesteld.
Het Bulgaarse regeringsvliegtuig werd naar Burgas gestuurd zodat het indien nodig kon worden gebruikt voor het vervoeren van gewonden.
Daarnaast werd ook een militair transportvliegtuig van het type Spartan ingezet.
Zo konden slachtoffers indien noodzakelijk snel naar andere ziekenhuizen in Bulgarije worden gebracht.
Premier Rumen Radev naar rampplek
De Bulgaarse premier Rumen Radev paste vanwege de tragedie zijn programma aan.
Hij vertrok richting de plaats van het ongeluk om zich daar te laten informeren over de situatie.
Ook andere officiële activiteiten werden vanwege de omvang van de ramp aangepast of geannuleerd.
De Bulgaarse autoriteiten activeerden bovendien het waarschuwingssysteem BG-ALERT om automobilisten in de omliggende regio’s te informeren over de gevaarlijke omstandigheden en omleidingen.
Snelweg volledig afgesloten
De Trakia-snelweg werd na de ongelukken in beide richtingen afgesloten.
Verkeer moest via alternatieve routes worden omgeleid.
Dat was noodzakelijk vanwege de enorme hoeveelheid wrakken, de reddingswerkzaamheden en het politieonderzoek.
Het zal bovendien tijd kosten om alle beschadigde voertuigen weg te halen en het wegdek volledig vrij te maken.
Onderzoek naar exacte oorzaak
Hoewel de dichte mist een belangrijke rol lijkt te hebben gespeeld, is de definitieve oorzaak nog onderwerp van onderzoek.
De eerste bevindingen wijzen op een combinatie van plotseling sterk verminderd zicht, een nat wegdek en mogelijk snelheden die niet voldoende waren aangepast aan de omstandigheden.
Onderzoekers zullen moeten reconstrueren hoe de eerste botsing precies kon gebeuren en waarom vervolgens zoveel voertuigen bij de kettingbotsingen betrokken raakten.
Ursula von der Leyen reageert
Ook voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen heeft gereageerd op de tragedie.
Zij was op het moment van de ramp voor een werkbezoek in Bulgarije.
Door het ernstige ongeluk werd haar programma aangepast.
Von der Leyen betuigde haar medeleven aan de nabestaanden van de slachtoffers en aan de Bulgaarse bevolking.
Ook sprak zij haar steun uit voor de mensen die gewond raakten en de hulpverleners die op de rampplek actief zijn.
Een van de zwaarste verkeersrampen van Bulgarije
De enorme hoeveelheid betrokken voertuigen maakt duidelijk hoe uitzonderlijk de situatie is.
Tientallen personenauto’s, vrachtwagens en andere voertuigen raakten binnen zeer korte tijd betrokken bij de twee kettingbotsingen.
De komende uren en dagen zal waarschijnlijk steeds meer duidelijk worden over de identiteit van de slachtoffers en de exacte toedracht.
Voorlopig richten de Bulgaarse autoriteiten zich vooral op de gewonden en het onderzoek naar de oorzaak.
De balans van de enorme verkeersramp op de Bulgaarse Trakia-snelweg is bijzonder zwaar. Zeker twaalf mensen zijn overleden en tientallen anderen raakten gewond nadat bij twee grote kettingbotsingen ongeveer 86 voertuigen betrokken raakten. Volgens de eerste bevindingen speelde plotseling opkomende dichte mist een belangrijke rol: het zicht zou op sommige momenten zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter. Honderden hulpverleners zijn ingezet en zelfs regerings- en militaire vliegtuigen werden beschikbaar gesteld voor het vervoer van gewonden.