Actueel
Nieuwe virusvariant uitgebroken, RIVM doet oproep aan de bevolking
Europa waarschuwt voor vroege en ongewone start van het griepseizoen: nieuwe variant baart zorgen
Normaal gesproken dient de jaarlijkse griepgolf zich pas na de feestdagen aan. In veel jaren piekt het aantal besmettingen pas eind januari of begin februari, wanneer de winter echt zijn kille grip op Nederland heeft. Maar dit jaar lijkt er iets bijzonders aan de hand. Het Europees Centrum voor Z!ektepreventie en -bestrijding (ECDC) slaat alarm: de griep doet eerder zijn intrede dan verwacht, en daar komt nog een extra zorg bovenop. In laboratoria is namelijk een nieuwe variant opgedoken die voor opvallende testresultaten zorgt. De organisatie roept kwetsbare groepen daarom op om tijdig hun griepprik te halen.
Vroege griepsignalen uit het Verenigd Koninkrijk
Het Verenigd Koninkrijk is altijd een belangrijke graadmeter voor wat ons in Nederland te wachten staat. Vaak zien experts daar al vroeg patronen ontstaan die zich later naar Europa verplaatsen. En in het VK gaat het opvallend snel. Huisartsen zagen de afgelopen weken een duidelijke stijging van patiënten met koorts, hoestklachten en griepsymptomen.
Deze versnelling baart deskundigen zorgen, omdat griep doorgaans pas later in het seizoen breed rondgaat. Begin dit jaar, om een vergelijking te maken, hadden in Nederland slechts 1 op de 1.000 mensen griepachtige klachten waarvoor zij naar de huisarts gingen. De huidige trend in het buitenland doet vermoeden dat deze rustigere start dit jaar niet te verwachten valt.
Het RIVM ziet dit patroon met argusogen aan. Ieder jaar verspreiden griepvirussen zich op vergelijkbare wijze: vaak begint de opmars in West- of Zuid-Europa, waarna het virus zich snel over het continent verspreidt. Hoewel er geen sluitende verklaring is waarom dat telkens zo gebeurt, is het fenomeen inmiddels een bekend patroon.
Adam Meijer, viroloog bij het RIVM, vertelt aan het Algemeen Dagblad dat het opvallend is hoe vroeg het beeld zich nu ontvouwt. “Als deze trend doorzet, krijgen wij in de komende weken al een griepgolf,” zegt hij. Dat zou betekenen dat Nederland mogelijk drie tot vier weken eerder dan normaal met een ware piek te maken krijgt.
Een nieuwe griepvariant duikt op
Naast de vroege start van het seizoen is er nog een tweede factor die de aandacht trekt: de opkomst van de zogenoemde k-variant. Deze nieuwe variant is een afgeleide van het H3N2-virus, een type griep dat al jaren rondgaat en bij sommige mensen stevig kan toeslaan. Hoewel de nieuwe variant in Nederland nog nauwelijks wordt gevonden, verspreidt hij zich in andere landen wél opvallend snel.
Het meest zorgwekkende is dat het huidige griepvaccin minder goed werkt tegen deze variant. Dat is vastgesteld in laboratoriumonderzoek waarbij de antistoffen van gevaccineerde fretten zijn getest. De uitkomst: deze antistoffen wisten de k-variant nauwelijks te neutraliseren.
Dat klinkt ernstiger dan het misschien is. In de praktijk hebben mensen, anders dan laboratoriumdieren, vaak al meerdere griepinfecties doorgemaakt. Daardoor beschikken zij over een bredere natuurlijke weerstand. Britse experts benadrukken dan ook dat het z!ekteverloop bij mensen vooralsnog niet zwaarder lijkt dan bij bestaande varianten.
Toch wijzen onderzoekers erop dat vooral ouderen kwetsbaar blijven. Zij kunnen bij iedere griepvariant sneller en heviger z!ek worden, waardoor extra oplettendheid geboden is. Een vroege golf kan ook gevolgen hebben voor de zorg, omdat virussen zoals griep, longontsteking en RS-virus elkaar soms overlappen en samen voor drukte in z!ekenhuizen zorgen.
Is de nieuwe variant de echte oorzaak?
Hoewel de k-variant veel aandacht krijgt, is het volgens deskundigen nog te vroeg om te concluderen dat deze variant daadwerkelijk de oorzaak is van de vroege griepgolf. Meijer benadrukt dat het beeld complex is. “Het zou kunnen,” zegt hij, “maar we kunnen het niet met zekerheid stellen.”
Griepvirussen staan bekend om hun vermogen om snel te veranderen. Dat zorgt ervoor dat ieder seizoen weer iets anders verloopt. De varianten die domineren, de mate van immuniteit in de bevolking en zelfs het weer spelen allemaal mee.
Vaccinatie blijft waardevol
In reactie op de waarschuwingen uit Europa en de signalen uit het Verenigd Koninkrijk adviseert het RIVM kwetsbare groepen zoals ouderen, mensen met een chronische aandoening en zwangere vrouwen om de jaarlijkse griepprik te halen. Dat advies wordt ieder jaar gegeven, maar is door de vroege griepactiviteit extra relevant.
Het vaccin is dit jaar samengesteld op basis van de varianten waarvan werd verwacht dat ze dominant zouden worden. Dat betekent dat de bescherming tegen de nieuwe k-variant minder sterk is. Toch benadrukt Meijer dat vaccineren nog steeds zin heeft. “De effectiviteit valt mee. De griepprik beschermt 30 tot 40 procent van de volwassenen,” legt hij uit. “Het effect is nooit nul. Een vaccin heeft dus altijd nut.”
Vaccinaties zorgen er niet alleen voor dat mensen minder vaak z!ek worden, maar ook dat de ernst van de klachten meestal lager ligt. Dat kan het verschil betekenen tussen een paar dagen uitz!eken en een z!ekenhuisopname, vooral bij ouderen en kwetsbaren.
Waarom is een vroege griepgolf problematisch?
Een griepseizoen dat weken eerder begint, kan op verschillende vlakken gevolgen hebben. Ten eerste is er de druk op de zorg: z!ekenhuizen, huisartsen en spoedeisende hulpen bereiden zich doorgaans voor op bepaalde piekperioden. Wanneer die pieken onverwacht eerder vallen, kan dat leiden tot extra drukte op momenten waarop dat minder goed gepland is.
Daarnaast kunnen meerdere wintervirussen tegelijk circuleren. Denk bijvoorbeeld aan het RS-virus, dat vooral voor jonge kinderen gevaarlijk kan zijn, of het coronavirus, dat tijdens koudere maanden vaker de kop opsteekt. Wanneer deze virussen gelijktijdig rondgaan, kunnen zij elkaar versterken in ernst en verspreiding.
Ook voor bedrijven en scholen kan een vroege griepgolf merkbaar zijn. Elke winter zorgt griep voor een hoog z!ekteverzuim, en wanneer dat eerder begint, kan dit invloed hebben op personeelsplanning en onderwijs.
Wat kun je zelf doen?
Ondanks de onrustige berichten zijn er verschillende manieren waarop mensen zichzelf en hun omgeving kunnen beschermen. Het RIVM adviseert eenvoudige, maar effectieve maatregelen:
-
Was regelmatig je handen, zeker na hoesten, niezen of reizen met het openbaar vervoer.
-
Ventileer ruimtes waar meerdere mensen bij elkaar zijn.
-
Blijf thuis bij koorts of hevige klachten, zodat verspreiding wordt beperkt.
-
Overweeg een griepprik als je tot de risicogroep behoort of werkt in de zorg.
Deze adviezen zijn niet nieuw, maar worden extra belangrijk wanneer virussen vroeg en hevig circuleren.
Een winter vol onzekerheden
Hoewel niet alles volledig duidelijk is, staat één ding vast: het griepseizoen begint dit jaar anders dan normaal. De combinatie van een vroege stijging in het buitenland, de komst van een nieuwe variant en de mogelijke lagere werking van het huidige vaccin zorgt voor een situatie die nauwlettend gevolgd wordt door Europese gezondheidsinstanties.
Of het in Nederland net zo snel zal gaan als in het Verenigd Koninkrijk blijft afwachten. Maar gezien de jaarlijkse patronen is de kans groot dat ook wij binnenkort te maken krijgen met een toename van griepgevallen.
Voor nu blijft het motto van de gezondheidsinstanties: wees alert, bescherm jezelf en haal de griepprik als je tot de risicogroep behoort. Want ook al verandert het virus ieder jaar, de beste voorbereiding is en blijft tijdig handelen.
Actueel
Zeker 12 doden en 48 gewonden bij ernstig verkeersongeval
In Bulgarije heeft zich dinsdagochtend een enorme verkeersramp voltrokken. Op de belangrijke Trakia-snelweg botsten bij twee grote kettingbotsingen tientallen auto’s, vrachtwagens en andere voertuigen op elkaar. Volgens de laatste berichten zijn zeker twaalf mensen om het leven gekomen en tientallen anderen gewond geraakt.
De omvang van het ongeluk is enorm. Bij de twee botsingen zouden in totaal ongeveer 86 voertuigen betrokken zijn geweest.
Dichte mist speelde volgens de eerste bevindingen een belangrijke rol. De zichtbaarheid zou vlak voor het ongeluk in korte tijd dramatisch zijn afgenomen.
Twee enorme kettingbotsingen
Het drama gebeurde dinsdagochtend op de Trakia-snelweg in de omgeving van Yambol.
De snelweg vormt een belangrijke verbinding tussen de Bulgaarse hoofdstad Sofia en de kustplaats Burgas.
Rond 07.00 uur ging het volledig mis.
Op beide rijbanen ontstonden grote kettingbotsingen, waardoor de snelweg uiteindelijk in beide richtingen moest worden afgesloten.
Auto’s en vrachtwagens botsten achter elkaar op elkaar.
De ravage die achterbleef is enorm.
Ongeveer 86 voertuigen betrokken
Volgens de meest recente informatie waren bij de twee ongevallen samen ongeveer 86 voertuigen betrokken.
Daaronder bevonden zich veel zware vrachtwagens.
Op beelden vanaf de snelweg zijn zwaar beschadigde voertuigen te zien. Sommige auto’s en vrachtwagens kwamen dwars op de weg terecht of kantelden.
Ook ontstond op verschillende plaatsen brand.
Hulpdiensten moesten daardoor onder extreem moeilijke omstandigheden proberen om slachtoffers uit de wrakken te bevrijden.
Zeker twaalf mensen overleden
De Bulgaarse autoriteiten hebben inmiddels bevestigd dat het dodental is opgelopen tot twaalf.
Tien slachtoffers overleden op de plaats van het ongeluk.
Twee andere slachtoffers bezweken later aan hun verwondingen terwijl zij naar medische hulp werden gebracht.
Daarnaast zijn tientallen mensen gewond geraakt.
Over het exacte aantal gewonden lopen de meest recente cijfers nog enigszins uiteen.
Er wordt gesproken over ongeveer 46 tot 50 gewonden.
Slachtoffers naar verschillende ziekenhuizen
Vanwege het grote aantal slachtoffers werden gewonden verdeeld over verschillende ziekenhuizen.
Onder meer ziekenhuizen in Yambol, Sliven en Burgas vingen slachtoffers op.
De omvang van de ramp zorgde ervoor dat grote aantallen ambulances, brandweerlieden, politieagenten en andere hulpverleners naar de snelweg werden gestuurd.
Ook het leger werd ingezet om de hulpverlening te ondersteunen.
Mist kwam plotseling opzetten
De weersomstandigheden lijken een belangrijke factor te zijn geweest.
In het gebied hing dinsdagochtend zeer dichte mist.
Volgens getuigen was het zicht aanvankelijk nog ongeveer 70 tot 80 meter.
Dat veranderde vervolgens razendsnel.
De zichtbaarheid zou plotseling zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter.
Voor automobilisten betekende dit dat voertuigen en obstakels voor hen nauwelijks nog zichtbaar waren.
Eerste botsing richting Burgas
Volgens de eerste reconstructie van de Bulgaarse autoriteiten begon de ramp op de rijbaan richting Burgas.
Een vrachtwagen zou daar in de baan van een bus terecht zijn gekomen.
Vervolgens ontstonden meerdere botsingen.
Een andere vrachtwagen, die graan vervoerde, raakte betrokken bij het ongeval.
Daarna botste ook een personenauto achterop en volgden steeds meer voertuigen.
Binnen korte tijd ontstond een enorme kettingbotsing.
Ook aan andere kant gaat het mis
Alsof de situatie nog niet ernstig genoeg was, ontstond vrijwel op dezelfde locatie ook op de tegenovergestelde rijbaan een groot ongeluk.
Daar reden voertuigen richting Sofia.
De Bulgaarse autoriteiten onderzoeken nog precies hoe deze tweede kettingbotsing ontstond.
Een van de mogelijke verklaringen is dat bestuurders werden afgeleid door de enorme ravage aan de andere kant van de snelweg, terwijl ook daar het zicht door de mist bijzonder slecht was.
Het definitieve onderzoek naar de oorzaak moet daar meer duidelijkheid over geven.
Ooggetuige redt chauffeur uit brandende vrachtwagen
Een ooggetuige vertelde aan de Bulgaarse televisie hoe chaotisch de eerste minuten na de botsing waren.
Hij zag onder meer een brandende vrachtwagencabine.
De man besloot niet af te wachten en gebruikte een krik om een ruit van de cabine kapot te slaan.
Vervolgens wist hij een inzittende uit het brandende voertuig te halen.
Terwijl hij daarmee bezig was, hoorde hij achter zich opnieuw harde klappen.
„Toen hoorde ik alle auto’s op de andere rijstrook op elkaar botsen.”
Volgens de getuige was de mist op dat moment zo dicht dat hij niet verder dan ongeveer vijftig meter kon kijken.
Honderden hulpverleners ingezet
De omvang van de ramp leidde tot een enorme hulpverleningsoperatie.
Honderden politieagenten werden naar het gebied gestuurd.
Ook tientallen ambulances kwamen ter plaatse.
Daarnaast werden volgens de Bulgaarse autoriteiten vijftien brandweervoertuigen ingezet.
Brandweerlieden moesten niet alleen branden bestrijden, maar ook proberen om mensen uit zwaar beschadigde voertuigen te bevrijden.
Mensen zaten vast in voertuigen
De eerste uren lag de absolute prioriteit bij het redden van slachtoffers.
Door de enorme hoeveelheid beschadigde auto’s en vrachtwagens konden hulpverleners niet onmiddellijk overal bij.
Sommige inzittenden zaten bekneld in hun voertuig.
De Bulgaarse autoriteiten maakten daarom duidelijk dat het onderzoek naar de precieze oorzaak pas volledig kon beginnen nadat de reddingsoperatie voldoende was gevorderd.
Het redden van levens had eerst prioriteit.
Vliegtuigen ingezet voor gewonden
Vanwege de omvang van de ramp werden ook vliegtuigen beschikbaar gesteld.
Het Bulgaarse regeringsvliegtuig werd naar Burgas gestuurd zodat het indien nodig kon worden gebruikt voor het vervoeren van gewonden.
Daarnaast werd ook een militair transportvliegtuig van het type Spartan ingezet.
Zo konden slachtoffers indien noodzakelijk snel naar andere ziekenhuizen in Bulgarije worden gebracht.
Premier Rumen Radev naar rampplek
De Bulgaarse premier Rumen Radev paste vanwege de tragedie zijn programma aan.
Hij vertrok richting de plaats van het ongeluk om zich daar te laten informeren over de situatie.
Ook andere officiële activiteiten werden vanwege de omvang van de ramp aangepast of geannuleerd.
De Bulgaarse autoriteiten activeerden bovendien het waarschuwingssysteem BG-ALERT om automobilisten in de omliggende regio’s te informeren over de gevaarlijke omstandigheden en omleidingen.
Snelweg volledig afgesloten
De Trakia-snelweg werd na de ongelukken in beide richtingen afgesloten.
Verkeer moest via alternatieve routes worden omgeleid.
Dat was noodzakelijk vanwege de enorme hoeveelheid wrakken, de reddingswerkzaamheden en het politieonderzoek.
Het zal bovendien tijd kosten om alle beschadigde voertuigen weg te halen en het wegdek volledig vrij te maken.
Onderzoek naar exacte oorzaak
Hoewel de dichte mist een belangrijke rol lijkt te hebben gespeeld, is de definitieve oorzaak nog onderwerp van onderzoek.
De eerste bevindingen wijzen op een combinatie van plotseling sterk verminderd zicht, een nat wegdek en mogelijk snelheden die niet voldoende waren aangepast aan de omstandigheden.
Onderzoekers zullen moeten reconstrueren hoe de eerste botsing precies kon gebeuren en waarom vervolgens zoveel voertuigen bij de kettingbotsingen betrokken raakten.
Ursula von der Leyen reageert
Ook voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen heeft gereageerd op de tragedie.
Zij was op het moment van de ramp voor een werkbezoek in Bulgarije.
Door het ernstige ongeluk werd haar programma aangepast.
Von der Leyen betuigde haar medeleven aan de nabestaanden van de slachtoffers en aan de Bulgaarse bevolking.
Ook sprak zij haar steun uit voor de mensen die gewond raakten en de hulpverleners die op de rampplek actief zijn.
Een van de zwaarste verkeersrampen van Bulgarije
De enorme hoeveelheid betrokken voertuigen maakt duidelijk hoe uitzonderlijk de situatie is.
Tientallen personenauto’s, vrachtwagens en andere voertuigen raakten binnen zeer korte tijd betrokken bij de twee kettingbotsingen.
De komende uren en dagen zal waarschijnlijk steeds meer duidelijk worden over de identiteit van de slachtoffers en de exacte toedracht.
Voorlopig richten de Bulgaarse autoriteiten zich vooral op de gewonden en het onderzoek naar de oorzaak.
De balans van de enorme verkeersramp op de Bulgaarse Trakia-snelweg is bijzonder zwaar. Zeker twaalf mensen zijn overleden en tientallen anderen raakten gewond nadat bij twee grote kettingbotsingen ongeveer 86 voertuigen betrokken raakten. Volgens de eerste bevindingen speelde plotseling opkomende dichte mist een belangrijke rol: het zicht zou op sommige momenten zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter. Honderden hulpverleners zijn ingezet en zelfs regerings- en militaire vliegtuigen werden beschikbaar gesteld voor het vervoer van gewonden.