Actueel
Ernst Kuipers maakt schokkende coronablunder bekend: ”Dit had 4.000 levens kunnen redden”
De komende periode staat in Nederland opnieuw een hoofdstuk centraal dat nog altijd veel emoties oproept: de aanpak van de coronacrisis. De parlementaire enquête naar de gebeurtenissen tijdens de pandemie gaat van start en zal onderzoeken welke keuzes zijn gemaakt, waarom die beslissingen zijn genomen en welke gevolgen ze uiteindelijk hebben gehad voor de samenleving.
Voormalige ministers, adviseurs, deskundigen en andere betrokkenen zullen worden gehoord over de periode die Nederland ingrijpend veranderde. Eén uitspraak van voormalig minister van Volksgezondheid Ernst Kuipers zorgt daarbij nu al voor veel discussie. In een gesprek bij Nieuwsuur stelde hij dat eerder ingrijpen mogelijk duizenden levens had kunnen besparen.
Volgens Kuipers had Nederland wellicht een heel andere situatie gekend wanneer strengere maatregelen eerder waren ingevoerd.
Wat onderzoekt de parlementaire enquête?
De parlementaire enquête wordt soms omschreven als een groot onderzoek naar de coronaperiode, maar is geen juridisch proces of tribunaal. Het doel is om inzicht te krijgen in de besluitvorming tijdens de crisis.
Onder meer de volgende vragen staan centraal:
- Waarom werden bepaalde maatregelen genomen?
- Hoe kwamen beslissingen tot stand?
- Welke gevolgen hadden lockdowns, schoolsluitingen en andere beperkingen?
- Werd voldoende rekening gehouden met grondrechten?
- Hoe verliep de samenwerking tussen deskundigen en overheid?
Voor veel Nederlanders gaat het niet alleen om terugkijken, maar ook om lessen voor eventuele toekomstige gezondheidscrises.
De eerste maanden van corona: veel onzekerheid
Toen de eerste besmettingen zich begin 2020 aandienden, was er wereldwijd nog veel onbekend over het virus. Wetenschappers en beleidsmakers moesten beslissingen nemen op basis van beperkte informatie.
Nederland koos destijds voor een aanpak waarbij vooral werd gekeken naar de druk op z!ekenhuizen en intensive-careafdelingen.
De belangrijkste gedachte was: voorkomen dat de zorg volledig zou vastlopen.
Voormalig RIVM-adviseur Jaap van Dissel sprak destijds over overeenkomsten met de Britse strategie.
Ook in andere landen werd gezocht naar manieren om het virus beheersbaar te houden.
De discussie over groepsimmuniteit
Een onderwerp dat veel aandacht kreeg tijdens de eerste coronamaanden was groepsimmuniteit.
De gedachte daarachter was dat wanneer voldoende mensen weerstand opbouwen tegen een virus, de verspreiding uiteindelijk vanzelf zou afnemen.
Voormalig premier Mark Rutte sprak daar in maart 2020 publiekelijk over.
Hij legde destijds uit dat mensen die het virus hadden doorgemaakt mogelijk bescherming konden opbouwen, waardoor kwetsbare groepen indirect beter beschermd zouden worden.
Die uitspraken leidden al snel tot discussie.
Critici waarschuwden dat het risico bestond dat het virus zich juist te snel zou verspreiden.
Internationale kritiek op deze aanpak
Ook internationaal ontstonden vragen over het idee van gecontroleerde verspreiding.
De Wereldgezondheidsorganisatie benadrukte destijds dat een virus niet eenvoudig gecontroleerd door een samenleving kan bewegen.
Volgens deskundigen was het moeilijk te voorspellen hoe snel besmettingen zouden oplopen en welke gevolgen dat zou hebben.
Dat maakte beleidskeuzes bijzonder ingewikkeld.
Beslissingen moesten vaak in zeer korte tijd worden genomen, terwijl nieuwe informatie zich dagelijks aandiende.
Ernst Kuipers kijkt terug
Volgens Ernst Kuipers ontstonden al vroeg zorgen binnen de zorgsector.
Hij wijst erop dat er destijds scenario’s rondgingen waarin een groot deel van de bevolking besmet zou raken.
Volgens hem waren veel zorgprofessionals daar direct kritisch op.
Kuipers stelt dat z!ekenhuizen al snel signalen kregen dat de situatie sneller uit de hand kon lopen dan aanvankelijk werd gedacht.
Hij zegt dat het sturen op z!ekenhuisopnames uiteindelijk beperkingen had.
“Dat werkt niet optimaal,” gaf hij aan tijdens zijn gesprek bij Nieuwsuur.
Vertrouwelijke notities tonen vroege zorgen
Volgens onderzoek van Nieuwsuur waren er intern al vroeg signalen van onrust.
Vertrouwelijke notulen van bijeenkomsten van deskundigen zouden laten zien dat er zorgen bestonden over de situatie in Noord-Brabant.
Destijds werden verschillende mogelijke maatregelen besproken, waaronder:
- het afgelasten van evenementen
- strengere regionale beperkingen
- extra testen
- aanvullende veiligheidsmaatregelen
Toch werden die voorstellen op dat moment nog niet direct ingevoerd.
Op dezelfde dag verklaarde premier Rutte nog dat er volgens de beschikbare informatie geen aanleiding was om grote nationale evenementen af te gelasten.
De situatie veranderde snel
Kort daarna begonnen meerdere z!ekenhuizen zorgmedewerkers uitgebreider te testen.
De uitkomsten daarvan zorgden voor nieuwe zorgen.
Ondertussen veranderde ook de internationale situatie razendsnel.
Op 11 maart 2020 riep de Wereldgezondheidsorganisatie corona officieel uit tot pandemie.
In andere Europese landen volgden snel strengere maatregelen.
Denemarken besloot scholen te sluiten en extra beperkingen in te voeren.
Ook België, Noorwegen en Frankrijk namen aanvullende maatregelen.
Nederland koos aanvankelijk voor een voorzichtigere aanpak.
Er kwam een thuiswerkadvies en grotere bijeenkomsten werden beperkt.
Vier dagen eerder ingrijpen?
Een van de meest besproken punten uit de analyse van Kuipers gaat over timing.
Volgens hem had eerder ingrijpen mogelijk grote gevolgen kunnen hebben voor het verdere verloop van de eerste golf.
Zijn inschatting is dat wanneer Nederland ongeveer vier dagen eerder strengere maatregelen had genomen, het aantal besmettingen aanzienlijk lager had kunnen uitvallen.
Volgens Kuipers zou dat vervolgens ook effect hebben gehad op:
- z!ekenhuisopnames
- druk op de zorg
- sterftecijfers
Hij spreekt daarbij over aantallen die volgens hem niet gaan om enkele personen, maar om duizenden mensen.
In een ruwe persoonlijke inschatting noemt hij zelfs een mogelijk verschil van ongeveer 4.000 mensen.
Daarbij benadrukt hij dat het om een theoretische berekening gaat.
Niet iedereen deelt dezelfde conclusies
Hoewel uitspraken zoals die van Kuipers veel aandacht krijgen, blijft het lastig om achteraf exacte scenario’s vast te stellen.
Het verloop van een pandemie hangt af van veel factoren:
- gedrag van mensen
- internationale ontwikkelingen
- testcapaciteit
- virusvarianten
- zorgcapaciteit
- timing van maatregelen
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu heeft voor zover bekend geen definitieve berekening gepubliceerd over hoeveel levens een eerdere ingreep exact had kunnen besparen.
Daarmee blijft een deel van de discussie gebaseerd op modellen, aannames en terugkijken met kennis van nu.
Nederland kijkt terug op een uitzonderlijke periode
De coronacrisis liet diepe sporen achter in de samenleving.
Voor veel mensen staan herinneringen aan lockdowns, gesloten scholen, lege straten en persconferenties nog helder op het netvlies.
Naast de medische gevolgen had de crisis ook invloed op:
- onderwijs
- economie
- mentale gezondheid
- ondernemers
- gezinnen
- zorgpersoneel
Juist daarom wordt de parlementaire enquête door velen gezien als een belangrijk moment om lessen te trekken.
Niet alleen om terug te kijken naar wat er gebeurde, maar vooral om beter voorbereid te zijn wanneer Nederland opnieuw voor een grote gezondheidsuitdaging komt te staan.
De komende verhoren zullen waarschijnlijk opnieuw veel gesprekken losmaken over keuzes die destijds werden gemaakt — en over de vraag wat we inmiddels hebben geleerd.
Actueel
Zeker 12 doden en 48 gewonden bij ernstig verkeersongeval
In Bulgarije heeft zich dinsdagochtend een enorme verkeersramp voltrokken. Op de belangrijke Trakia-snelweg botsten bij twee grote kettingbotsingen tientallen auto’s, vrachtwagens en andere voertuigen op elkaar. Volgens de laatste berichten zijn zeker twaalf mensen om het leven gekomen en tientallen anderen gewond geraakt.
De omvang van het ongeluk is enorm. Bij de twee botsingen zouden in totaal ongeveer 86 voertuigen betrokken zijn geweest.
Dichte mist speelde volgens de eerste bevindingen een belangrijke rol. De zichtbaarheid zou vlak voor het ongeluk in korte tijd dramatisch zijn afgenomen.
Twee enorme kettingbotsingen
Het drama gebeurde dinsdagochtend op de Trakia-snelweg in de omgeving van Yambol.
De snelweg vormt een belangrijke verbinding tussen de Bulgaarse hoofdstad Sofia en de kustplaats Burgas.
Rond 07.00 uur ging het volledig mis.
Op beide rijbanen ontstonden grote kettingbotsingen, waardoor de snelweg uiteindelijk in beide richtingen moest worden afgesloten.
Auto’s en vrachtwagens botsten achter elkaar op elkaar.
De ravage die achterbleef is enorm.
Ongeveer 86 voertuigen betrokken
Volgens de meest recente informatie waren bij de twee ongevallen samen ongeveer 86 voertuigen betrokken.
Daaronder bevonden zich veel zware vrachtwagens.
Op beelden vanaf de snelweg zijn zwaar beschadigde voertuigen te zien. Sommige auto’s en vrachtwagens kwamen dwars op de weg terecht of kantelden.
Ook ontstond op verschillende plaatsen brand.
Hulpdiensten moesten daardoor onder extreem moeilijke omstandigheden proberen om slachtoffers uit de wrakken te bevrijden.
Zeker twaalf mensen overleden
De Bulgaarse autoriteiten hebben inmiddels bevestigd dat het dodental is opgelopen tot twaalf.
Tien slachtoffers overleden op de plaats van het ongeluk.
Twee andere slachtoffers bezweken later aan hun verwondingen terwijl zij naar medische hulp werden gebracht.
Daarnaast zijn tientallen mensen gewond geraakt.
Over het exacte aantal gewonden lopen de meest recente cijfers nog enigszins uiteen.
Er wordt gesproken over ongeveer 46 tot 50 gewonden.
Slachtoffers naar verschillende ziekenhuizen
Vanwege het grote aantal slachtoffers werden gewonden verdeeld over verschillende ziekenhuizen.
Onder meer ziekenhuizen in Yambol, Sliven en Burgas vingen slachtoffers op.
De omvang van de ramp zorgde ervoor dat grote aantallen ambulances, brandweerlieden, politieagenten en andere hulpverleners naar de snelweg werden gestuurd.
Ook het leger werd ingezet om de hulpverlening te ondersteunen.
Mist kwam plotseling opzetten
De weersomstandigheden lijken een belangrijke factor te zijn geweest.
In het gebied hing dinsdagochtend zeer dichte mist.
Volgens getuigen was het zicht aanvankelijk nog ongeveer 70 tot 80 meter.
Dat veranderde vervolgens razendsnel.
De zichtbaarheid zou plotseling zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter.
Voor automobilisten betekende dit dat voertuigen en obstakels voor hen nauwelijks nog zichtbaar waren.
Eerste botsing richting Burgas
Volgens de eerste reconstructie van de Bulgaarse autoriteiten begon de ramp op de rijbaan richting Burgas.
Een vrachtwagen zou daar in de baan van een bus terecht zijn gekomen.
Vervolgens ontstonden meerdere botsingen.
Een andere vrachtwagen, die graan vervoerde, raakte betrokken bij het ongeval.
Daarna botste ook een personenauto achterop en volgden steeds meer voertuigen.
Binnen korte tijd ontstond een enorme kettingbotsing.
Ook aan andere kant gaat het mis
Alsof de situatie nog niet ernstig genoeg was, ontstond vrijwel op dezelfde locatie ook op de tegenovergestelde rijbaan een groot ongeluk.
Daar reden voertuigen richting Sofia.
De Bulgaarse autoriteiten onderzoeken nog precies hoe deze tweede kettingbotsing ontstond.
Een van de mogelijke verklaringen is dat bestuurders werden afgeleid door de enorme ravage aan de andere kant van de snelweg, terwijl ook daar het zicht door de mist bijzonder slecht was.
Het definitieve onderzoek naar de oorzaak moet daar meer duidelijkheid over geven.
Ooggetuige redt chauffeur uit brandende vrachtwagen
Een ooggetuige vertelde aan de Bulgaarse televisie hoe chaotisch de eerste minuten na de botsing waren.
Hij zag onder meer een brandende vrachtwagencabine.
De man besloot niet af te wachten en gebruikte een krik om een ruit van de cabine kapot te slaan.
Vervolgens wist hij een inzittende uit het brandende voertuig te halen.
Terwijl hij daarmee bezig was, hoorde hij achter zich opnieuw harde klappen.
„Toen hoorde ik alle auto’s op de andere rijstrook op elkaar botsen.”
Volgens de getuige was de mist op dat moment zo dicht dat hij niet verder dan ongeveer vijftig meter kon kijken.
Honderden hulpverleners ingezet
De omvang van de ramp leidde tot een enorme hulpverleningsoperatie.
Honderden politieagenten werden naar het gebied gestuurd.
Ook tientallen ambulances kwamen ter plaatse.
Daarnaast werden volgens de Bulgaarse autoriteiten vijftien brandweervoertuigen ingezet.
Brandweerlieden moesten niet alleen branden bestrijden, maar ook proberen om mensen uit zwaar beschadigde voertuigen te bevrijden.
Mensen zaten vast in voertuigen
De eerste uren lag de absolute prioriteit bij het redden van slachtoffers.
Door de enorme hoeveelheid beschadigde auto’s en vrachtwagens konden hulpverleners niet onmiddellijk overal bij.
Sommige inzittenden zaten bekneld in hun voertuig.
De Bulgaarse autoriteiten maakten daarom duidelijk dat het onderzoek naar de precieze oorzaak pas volledig kon beginnen nadat de reddingsoperatie voldoende was gevorderd.
Het redden van levens had eerst prioriteit.
Vliegtuigen ingezet voor gewonden
Vanwege de omvang van de ramp werden ook vliegtuigen beschikbaar gesteld.
Het Bulgaarse regeringsvliegtuig werd naar Burgas gestuurd zodat het indien nodig kon worden gebruikt voor het vervoeren van gewonden.
Daarnaast werd ook een militair transportvliegtuig van het type Spartan ingezet.
Zo konden slachtoffers indien noodzakelijk snel naar andere ziekenhuizen in Bulgarije worden gebracht.
Premier Rumen Radev naar rampplek
De Bulgaarse premier Rumen Radev paste vanwege de tragedie zijn programma aan.
Hij vertrok richting de plaats van het ongeluk om zich daar te laten informeren over de situatie.
Ook andere officiële activiteiten werden vanwege de omvang van de ramp aangepast of geannuleerd.
De Bulgaarse autoriteiten activeerden bovendien het waarschuwingssysteem BG-ALERT om automobilisten in de omliggende regio’s te informeren over de gevaarlijke omstandigheden en omleidingen.
Snelweg volledig afgesloten
De Trakia-snelweg werd na de ongelukken in beide richtingen afgesloten.
Verkeer moest via alternatieve routes worden omgeleid.
Dat was noodzakelijk vanwege de enorme hoeveelheid wrakken, de reddingswerkzaamheden en het politieonderzoek.
Het zal bovendien tijd kosten om alle beschadigde voertuigen weg te halen en het wegdek volledig vrij te maken.
Onderzoek naar exacte oorzaak
Hoewel de dichte mist een belangrijke rol lijkt te hebben gespeeld, is de definitieve oorzaak nog onderwerp van onderzoek.
De eerste bevindingen wijzen op een combinatie van plotseling sterk verminderd zicht, een nat wegdek en mogelijk snelheden die niet voldoende waren aangepast aan de omstandigheden.
Onderzoekers zullen moeten reconstrueren hoe de eerste botsing precies kon gebeuren en waarom vervolgens zoveel voertuigen bij de kettingbotsingen betrokken raakten.
Ursula von der Leyen reageert
Ook voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen heeft gereageerd op de tragedie.
Zij was op het moment van de ramp voor een werkbezoek in Bulgarije.
Door het ernstige ongeluk werd haar programma aangepast.
Von der Leyen betuigde haar medeleven aan de nabestaanden van de slachtoffers en aan de Bulgaarse bevolking.
Ook sprak zij haar steun uit voor de mensen die gewond raakten en de hulpverleners die op de rampplek actief zijn.
Een van de zwaarste verkeersrampen van Bulgarije
De enorme hoeveelheid betrokken voertuigen maakt duidelijk hoe uitzonderlijk de situatie is.
Tientallen personenauto’s, vrachtwagens en andere voertuigen raakten binnen zeer korte tijd betrokken bij de twee kettingbotsingen.
De komende uren en dagen zal waarschijnlijk steeds meer duidelijk worden over de identiteit van de slachtoffers en de exacte toedracht.
Voorlopig richten de Bulgaarse autoriteiten zich vooral op de gewonden en het onderzoek naar de oorzaak.
De balans van de enorme verkeersramp op de Bulgaarse Trakia-snelweg is bijzonder zwaar. Zeker twaalf mensen zijn overleden en tientallen anderen raakten gewond nadat bij twee grote kettingbotsingen ongeveer 86 voertuigen betrokken raakten. Volgens de eerste bevindingen speelde plotseling opkomende dichte mist een belangrijke rol: het zicht zou op sommige momenten zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter. Honderden hulpverleners zijn ingezet en zelfs regerings- en militaire vliegtuigen werden beschikbaar gesteld voor het vervoer van gewonden.