Actueel
Wederom genadeklap voor Nederlandse rokers: ‘einde tijdperk in zicht’
De Nederlandse douane intensiveert de strijd tegen de handel in illegale sigaretten. Door de forse stijging van de tabaksaccijns zijn de prijsverschillen met andere landen de afgelopen jaren groter geworden. Dat maakt de smokkel van sigaretten steeds aantrekkelijker voor criminele organisaties, die grote winsten kunnen behalen door goedkope rookwaar zonder Nederlandse accijns te verkopen.
Volgens de douane groeit de illegale markt al geruime tijd. Alleen al dit jaar zijn ongeveer 106 miljoen illegale sigaretten in beslag genomen. Tegelijkertijd loopt de Nederlandse overheid jaarlijks honderden miljoenen euro’s aan belastinginkomsten mis. Vorig jaar viel de opbrengst uit tabaksaccijns naar schatting ongeveer 400 miljoen euro lager uit dan verwacht.
Illegale sigaretten komen op verschillende manieren Nederland binnen
Niet alle illegale sigaretten hebben dezelfde herkomst. De douane onderscheidt grofweg twee categorieën.
De eerste categorie bestaat uit sigaretten die in het buitenland legaal zijn gekocht, maar vervolgens zonder de juiste belastingen en invoerprocedures naar Nederland worden gebracht. Deze sigaretten worden daarna illegaal doorverkocht, waardoor de Nederlandse accijns wordt omzeild.
Daarnaast zijn er sigaretten die volledig buiten het officiële productieproces worden gemaakt. Deze worden geproduceerd in illegale fabrieken, vaak zonder enige vorm van toezicht of kwaliteitscontrole. In sommige gevallen worden zelfs bekende sigarettenmerken nagemaakt, inclusief verpakkingen, logo’s en accijnszegels, waardoor consumenten nauwelijks verschil kunnen zien met originele producten.
Smokkelroutes lopen door heel Europa
Volgens de douane zijn Bulgarije en Polen belangrijke landen van herkomst voor legaal aangekochte buitenlandse sigaretten die uiteindelijk op de Nederlandse markt belanden. Omdat tabaksproducten daar aanzienlijk goedkoper zijn dan in Nederland, kunnen smokkelaars grote winsten maken.
Ook sigaretten uit Duitsland, België en Luxemburg worden regelmatig onderschept.
Daarnaast komen partijen uit landen als Turkije, China en de Verenigde Arabische Emiraten naar Europa. Afhankelijk van de herkomst worden verschillende smokkelroutes gebruikt.
Sigaretten uit Europese landen worden vaak over de weg vervoerd, terwijl reizigers soms eveneens grote hoeveelheden proberen mee te nemen via luchthavens.
Voor sigaretten uit landen buiten Europa speelt het zeevrachtverkeer een belangrijke rol.
Containers blijven populair bij smokkelaars
Volgens de douane komt een groot deel van de illegale sigaretten via zeecontainers Nederland binnen.
Criminele organisaties verstoppen de tabaksproducten tussen andere goederen of geven op vrachtpapieren een andere lading op om controles te omzeilen.
Omdat dagelijks duizenden containers de Nederlandse havens binnenkomen, is het onmogelijk om iedere zending volledig te controleren.
Daarom maakt de douane gebruik van risicoanalyses, scanners en andere technieken om verdachte transporten te selecteren.
Ook productie in Nederland neemt toe
Niet alle illegale sigaretten worden geïmporteerd.
De afgelopen jaren zijn in Nederland meerdere illegale sigarettenfabrieken ontdekt en ontmanteld.
Deze productielocaties bevinden zich vaak in loodsen, schuren of leegstaande bedrijfspanden en zijn van buitenaf nauwelijks herkenbaar.
Volgens de douane laat het aantal ontdekte fabrieken zien dat Nederland niet alleen een doorvoerland is geworden, maar ook een productieland.
Door de gunstige logistieke ligging kunnen criminele organisaties vanuit Nederland eenvoudig leveringen verzorgen naar andere Europese landen.
Het werkelijke aantal illegale productielocaties is waarschijnlijk hoger, omdat alleen ontdekte fabrieken in de officiële cijfers terechtkomen.
Illegale markt blijft groeien
Uit de Nationale Smokkelmonitor blijkt dat inmiddels meer dan een kwart van alle sigaretten die in Nederland worden gerookt een buitenlandse of illegale herkomst heeft.
Dat betekent niet automatisch dat alle sigaretten namaak zijn, maar wel dat voor een aanzienlijk deel geen Nederlandse accijns is betaald.
De omvang van de illegale handel vormt daardoor niet alleen een financieel probleem voor de overheid, maar bemoeilijkt ook de handhaving van het Nederlandse tabaksbeleid.
Gezondheidsrisico’s van namaaksigaretten
Naast de financiële schade waarschuwen deskundigen ook voor mogelijke gezondheidsrisico’s.
Legale sigaretten worden geproduceerd volgens vastgestelde regelgeving waarbij bekend is welke grondstoffen worden gebruikt. Hoewel roken schadelijk blijft voor de gezondheid, staan officiële producenten onder toezicht van de autoriteiten.
Bij illegale sigaretten ontbreekt die controle volledig.
Volgens de tabaksindustrie zijn bij onderzoeken naar namaaksigaretten onder meer vervuilde tabak, zware metalen en andere ongewenste stoffen aangetroffen.
Ook zijn in sommige gevallen sporen gevonden van vervuiling die kunnen ontstaan door slechte productieomstandigheden.
Omdat de productie volledig buiten toezicht plaatsvindt, is niet bekend welke hoeveelheden nicotine, teer of andere stoffen daadwerkelijk in de sigaretten aanwezig zijn.
Voor consumenten is dat vaak niet zichtbaar, omdat vervalste verpakkingen sterk lijken op originele producten.
Hogere prijzen vergroten de aantrekkingskracht van smokkel
De afgelopen jaren zijn de accijnzen op tabak meerdere keren verhoogd.
Daardoor is de prijs van een pakje sigaretten in Nederland flink gestegen.
Volgens de douane creëren deze prijsverschillen een aantrekkelijk verdienmodel voor smokkelaars.
Door goedkope sigaretten in andere landen aan te schaffen en deze vervolgens in Nederland te verkopen, kunnen criminele organisaties aanzienlijke winsten behalen.
De douane wijst erop dat dergelijke netwerken zich soms ook bezighouden met andere vormen van georganiseerde criminaliteit, waardoor opbrengsten uit tabak mogelijk worden gebruikt voor andere illegale activiteiten.
Nieuwe technologie moet controles verbeteren
Om de smokkel effectiever te bestrijden zet de douane steeds vaker moderne technologie in.
Zo wordt gekeken naar het gebruik van drones, camera’s en geavanceerde risicoanalyses om verdachte voertuigen en transporten sneller te herkennen.
Op luchthavens worden reizigers gecontroleerd op het meenemen van grote hoeveelheden tabak, terwijl in de havens scanners en speurhonden worden ingezet om verdachte containers te onderzoeken.
Door beschikbare capaciteit slimmer te gebruiken hoopt de douane meer smokkeltransporten te onderscheppen zonder iedere vracht handmatig te hoeven controleren.
Balans tussen accijns en handhaving
De strijd tegen illegale sigaretten blijft volgens deskundigen een uitdaging.
Hogere accijnzen kunnen bijdragen aan het terugdringen van roken en daarmee aan de volksgezondheid. Tegelijkertijd vergroten grote prijsverschillen met andere landen de aantrekkelijkheid van de illegale handel.
Daardoor blijft een voortdurende balans nodig tussen gezondheidsbeleid, belastingmaatregelen en effectieve handhaving.
Voor consumenten adviseert de douane sigaretten uitsluitend bij officiële verkooppunten te kopen. Een opvallend lage prijs kan een aanwijzing zijn dat de producten een illegale herkomst hebben. Daarmee lopen kopers niet alleen gezondheidsrisico’s, maar dragen zij mogelijk ook onbewust bij aan de financiering van georganiseerde criminaliteit.
Met strengere controles, moderne technologie en internationale samenwerking wil de douane de illegale handel verder terugdringen. Of dat voldoende zal zijn om de groeiende zwarte markt af te remmen, zal de komende jaren moeten blijken.
Actueel
Verdrietige gebeurtenis bij kindercrèche: Begeleidsters aangehouden
In de Franse plaats Yerres, ongeveer twintig kilometer ten zuidoosten van Parijs, zijn vorige week twaalf kinderen aangetroffen in een auto die geparkeerd stond in een garage van een crèche. De kinderen, onder wie twee baby’s van slechts twee maanden oud, zouden volgens de autoriteiten al geruime tijd in het voertuig hebben gezeten. Twee medewerkers van de opvang zijn aangehouden.
De Franse autoriteiten onderzoeken de zaak, waarbij onder meer wordt gekeken naar mogelijke overtredingen van de kinderopvangregels en het in gevaar brengen van de gezondheid van de kinderen.
Controle na eerdere zorgen
Aan de ontdekking ging een controle vooraf door de Protection maternelle et infantile (PMI), de Franse instantie die toezicht houdt op de gezondheid en veiligheid van jonge kinderen.
Volgens Franse media bestonden er al langere tijd twijfels over de werkwijze van de particuliere kinderopvang.
Een eerdere inspectie zou niet hebben kunnen plaatsvinden omdat inspecteurs geen toegang kregen tot het pand.
Op 16 juli keerden medewerkers van de toezichthouder daarom terug, ditmaal samen met de politie.
Ontdekking in de garage
Tijdens de controle leek de opvang aanvankelijk aan de voorschriften te voldoen.
Dat veranderde toen een politieagent vroeg of ook de kelderruimte mocht worden geïnspecteerd.
Volgens Franse media gaf een medewerkster aanvankelijk aan dat zij de sleutel van de ruimte niet had. Na verder aandringen bleek de kelder alsnog toegankelijk.
In de garage ontdekten agenten een auto waarin twaalf kinderen waren ondergebracht.
Onder hen bevonden zich twee baby’s van twee maanden oud. Het oudste kind was volgens de autoriteiten acht jaar.
Kinderen zouden uitgedroogd zijn
Volgens de eerste bevindingen van de Franse autoriteiten hadden de kinderen geruime tijd in het voertuig gezeten.
Lokale media melden dat zij vermoedelijk ongeveer een uur in de auto verbleven.
De autoriteiten verklaarden dat meerdere kinderen tekenen van ernstige uitdroging vertoonden.
Na de ontdekking zijn de kinderen direct uit het voertuig gehaald en opgevangen.
Over hun huidige gezondheidstoestand zijn vooralsnog geen nadere details bekendgemaakt.
Twee vrouwen aangehouden
Na de controle werden twee vrouwen gearresteerd.
Zij worden verdacht van meerdere strafbare feiten, waaronder het opzettelijk in gevaar brengen van minderjarigen.
Daarnaast onderzoekt justitie mogelijke overtredingen op het gebied van arbeidswetgeving en vergunningseisen.
De zaak wordt verder onderzocht door de Franse autoriteiten.
Onderzoek naar vergunningen
Volgens Franse media beschikte de eigenaresse van de opvang over een vergunning voor maximaal vier kinderen.
Tijdens de controle zouden echter in totaal zeventien kinderen aanwezig zijn geweest.
Naast de twaalf kinderen die in de auto werden aangetroffen, verbleven nog vijf kinderen elders in het gebouw.
De autoriteiten onderzoeken daarom ook of de opvang structureel meer kinderen opving dan was toegestaan.
Eerdere problemen
Een van de aangehouden vrouwen zou eerder al haar vergunning hebben verloren.
Volgens Franse berichtgeving werd deze vergunning in 2021 ingetrokken nadat was vastgesteld dat zij meer kinderen opving dan was toegestaan.
Daarnaast zou zij in een andere strafzaak worden verdacht van kindermishandeling.
Deze verdenking staat los van het huidige onderzoek en hierover is nog geen definitieve uitspraak gedaan.
Verschillende verklaringen
Volgens Franse media heeft één van de aangehouden vrouwen tijdens het onderzoek verklaard verantwoordelijkheid te nemen voor de feiten waarvan zij wordt verdacht.
De eigenaresse van de opvang zou de beschuldigingen juist hebben ontkend.
Justitie onderzoekt de verklaringen en verzamelt aanvullende bewijzen om de toedracht vast te stellen.
Ouders waren niet op de hoogte
Veel ouders reageren volgens Franse media geschokt op de gebeurtenissen.
Zij zouden hun kinderen dagelijks hebben afgezet en opgehaald in een aparte ontvangstruimte bij de ingang van het gebouw.
Daardoor hadden zij geen zicht op het aantal kinderen dat zich daadwerkelijk in de opvang bevond of op de situatie binnen het pand.
Volgens betrokkenen was voor ouders niet zichtbaar hoe de opvang intern was georganiseerd.
Onderzoek gaat verder
De Franse autoriteiten zetten het onderzoek voort om vast te stellen hoe de situatie heeft kunnen ontstaan en of de opvang gedurende langere tijd in strijd met de regels heeft gehandeld.
Ook wordt onderzocht of er eerder signalen zijn geweest die hadden kunnen wijzen op onveilige omstandigheden.
Voor de ouders en de betrokken kinderen is slachtofferhulp beschikbaar gesteld.
De zaak heeft in Frankrijk veel aandacht gekregen en leidt opnieuw tot vragen over het toezicht op particuliere kinderopvang. De uitkomsten van het strafrechtelijk onderzoek moeten de komende periode duidelijk maken welke verantwoordelijkheid de betrokkenen precies dragen en of aanvullende maatregelen nodig zijn om vergelijkbare situaties in de toekomst te voorkomen.