Actueel
Overheid neemt drastisch besluit: rokers worden opnieuw geraakt
De Nederlandse douane onderschept de laatste jaren steeds vaker grote partijen illegale sigaretten. Regelmatig verschijnen berichten over miljoenen sigaretten die in havens, vrachtwagens of opslagplaatsen worden aangetroffen. Toch lijkt de illegale handel hardnekkig. Ondanks strengere controles en intensievere opsporing blijven goedkope sigaretten hun weg naar de markt vinden.
Dat roept de vraag op waarom de smokkel zo moeilijk volledig uit te bannen is. Volgens deskundigen spelen de hoge vraag, de grote winstmarges en steeds veranderende smokkelmethoden daarbij een belangrijke rol.
Douane intensiveert controles
Om de handel in illegale tabaksproducten tegen te gaan, heeft de douane de controles de afgelopen jaren verder uitgebreid.
In havens, op luchthavens en langs belangrijke transportcorridors worden geavanceerde scans, speurhonden en risicoprofielen ingezet om verdachte zendingen op te sporen. Ook worden gegevens over transporten steeds uitgebreider geanalyseerd, waardoor afwijkende routes of documenten sneller opvallen.
Daarnaast werken de douane, de FIOD en de politie nauw samen om niet alleen afzonderlijke vangsten te doen, maar ook de criminele netwerken achter de smokkel in kaart te brengen.
Hoge prijzen stimuleren illegale handel
De prijs van sigaretten is de afgelopen jaren flink gestegen door accijnsverhogingen en inflatie.
Daardoor wordt het prijsverschil tussen legale en illegale sigaretten groter. Voor sommige rokers vormt dat een reden om op zoek te gaan naar goedkopere alternatieven.
Volgens deskundigen blijft juist die voortdurende vraag een belangrijke drijfveer voor de illegale handel. Criminele organisaties kunnen daardoor grote winsten behalen, terwijl over de producten geen accijnzen worden afgedragen.
Smokkelroutes blijven veranderen
Illegale sigaretten bereiken Nederland via uiteenlopende routes.
Een deel is afkomstig uit Oost-Europa en de Balkan, terwijl ook transporten via Noord-Afrika en het Midden-Oosten regelmatig worden onderschept. Smokkelaars maken daarbij gebruik van verschillende tussenstops en logistieke constructies om de herkomst van de goederen minder zichtbaar te maken.
Door voortdurend van route of werkwijze te veranderen proberen zij controles te ontwijken.
Niet alleen containers
Waar vroeger vooral grote containertransporten in beeld waren, richten opsporingsdiensten zich tegenwoordig ook nadrukkelijk op kleinere zendingen.
Illegale sigaretten worden regelmatig verdeeld over meerdere pakketten of kleinere transporten. Individuele zendingen vallen daardoor minder snel op, terwijl de totale hoeveelheid alsnog aanzienlijk kan zijn.
Douanesystemen vergelijken daarbij onder meer vrachtpapieren, afzenders, bestemmingen en gewichten om afwijkingen op te sporen.
Illegale productie dichter bij Nederland
Naast smokkel uit het buitenland worden ook steeds vaker illegale sigarettenfabrieken binnen Europa ontdekt.
In loodsen worden complete productielijnen ingericht waar sigaretten worden geproduceerd en verpakt. Daarbij worden soms bekende merken nagebootst om de producten geloofwaardiger te laten lijken.
Volgens opsporingsdiensten verkort deze werkwijze de transportafstanden en maakt zij de distributie eenvoudiger.
Smokkelmethoden worden steeds creatiever
Criminele organisaties passen hun werkwijze voortdurend aan.
Sigaretten worden verborgen tussen legale goederen zoals meubels, bouwmaterialen of levensmiddelen. Ook worden aangepaste pallets, valse verzegelingen en onjuiste vrachtpapieren gebruikt om controles te omzeilen.
Daarnaast maken smokkelaars soms gebruik van kleinere transportmiddelen of alternatieve routes om minder op te vallen.
Volgens opsporingsdiensten ontstaat daardoor voortdurend een kat-en-muisspel tussen criminelen en handhavers.
Grote rol voor havens
Havens zoals Rotterdam behoren tot de grootste logistieke knooppunten van Europa.
Dagelijks arriveren daar enorme aantallen containers, waardoor het onmogelijk is om iedere lading volledig te controleren. Daarom wordt gewerkt met risicoanalyses en geavanceerde scanapparatuur om verdachte transporten te selecteren.
Ervaren douanemedewerkers spelen daarbij eveneens een belangrijke rol. Kleine afwijkingen in documenten of verzegelingen kunnen aanleiding zijn voor een uitgebreide controle.
Gezondheidsrisico’s
Naast het economische aspect wijzen deskundigen ook op de gezondheidsrisico’s van illegale sigaretten.
Omdat deze producten buiten het officiële toezicht worden geproduceerd, is niet altijd duidelijk welke stoffen erin verwerkt zijn of onder welke omstandigheden zij zijn gemaakt en opgeslagen.
Volgens gezondheidsorganisaties kunnen consumenten daardoor worden blootgesteld aan producten waarvan de samenstelling onbekend is.
Europese samenwerking
Nederland werkt samen met andere Europese landen aan de bestrijding van de illegale tabakshandel.
Zo worden gegevens uitgewisseld tussen opsporingsdiensten en wordt gebruikgemaakt van systemen waarmee legale tabaksproducten gedurende de gehele distributieketen kunnen worden gevolgd.
Daarnaast worden internationale onderzoeken uitgevoerd naar de financiële netwerken achter de smokkel.
Financiële gevolgen
De illegale handel heeft niet alleen gevolgen voor de overheid, maar ook voor legale ondernemers.
Door de verkoop van niet-belaste sigaretten loopt de overheid accijnsinkomsten mis, terwijl tabakswinkels en andere legale verkooppunten moeten concurreren met aanzienlijk lagere prijzen.
Bovendien kunnen transporteurs, opslagbedrijven of andere partijen die bewust betrokken zijn bij de smokkel zware straffen riskeren.
Blijvende uitdaging
Hoewel de douane regelmatig grote partijen onderschept en steeds geavanceerdere technieken inzet, verwachten deskundigen niet dat de illegale handel op korte termijn volledig zal verdwijnen.
Zolang er een aanzienlijke vraag bestaat naar goedkope sigaretten en de winstmarges hoog blijven, zullen criminele organisaties blijven zoeken naar nieuwe manieren om producten Europa binnen te brengen.
Daarom blijft de aanpak bestaan uit een combinatie van intensieve controles, internationale samenwerking en strafrechtelijk onderzoek. Volgens de opsporingsdiensten is dat noodzakelijk om de illegale handel zoveel mogelijk te beperken en de financiële opbrengsten voor criminele netwerken terug te dringen.
Actueel
Zeker 12 doden en 48 gewonden bij ernstig verkeersongeval
In Bulgarije heeft zich dinsdagochtend een enorme verkeersramp voltrokken. Op de belangrijke Trakia-snelweg botsten bij twee grote kettingbotsingen tientallen auto’s, vrachtwagens en andere voertuigen op elkaar. Volgens de laatste berichten zijn zeker twaalf mensen om het leven gekomen en tientallen anderen gewond geraakt.
De omvang van het ongeluk is enorm. Bij de twee botsingen zouden in totaal ongeveer 86 voertuigen betrokken zijn geweest.
Dichte mist speelde volgens de eerste bevindingen een belangrijke rol. De zichtbaarheid zou vlak voor het ongeluk in korte tijd dramatisch zijn afgenomen.
Twee enorme kettingbotsingen
Het drama gebeurde dinsdagochtend op de Trakia-snelweg in de omgeving van Yambol.
De snelweg vormt een belangrijke verbinding tussen de Bulgaarse hoofdstad Sofia en de kustplaats Burgas.
Rond 07.00 uur ging het volledig mis.
Op beide rijbanen ontstonden grote kettingbotsingen, waardoor de snelweg uiteindelijk in beide richtingen moest worden afgesloten.
Auto’s en vrachtwagens botsten achter elkaar op elkaar.
De ravage die achterbleef is enorm.
Ongeveer 86 voertuigen betrokken
Volgens de meest recente informatie waren bij de twee ongevallen samen ongeveer 86 voertuigen betrokken.
Daaronder bevonden zich veel zware vrachtwagens.
Op beelden vanaf de snelweg zijn zwaar beschadigde voertuigen te zien. Sommige auto’s en vrachtwagens kwamen dwars op de weg terecht of kantelden.
Ook ontstond op verschillende plaatsen brand.
Hulpdiensten moesten daardoor onder extreem moeilijke omstandigheden proberen om slachtoffers uit de wrakken te bevrijden.
Zeker twaalf mensen overleden
De Bulgaarse autoriteiten hebben inmiddels bevestigd dat het dodental is opgelopen tot twaalf.
Tien slachtoffers overleden op de plaats van het ongeluk.
Twee andere slachtoffers bezweken later aan hun verwondingen terwijl zij naar medische hulp werden gebracht.
Daarnaast zijn tientallen mensen gewond geraakt.
Over het exacte aantal gewonden lopen de meest recente cijfers nog enigszins uiteen.
Er wordt gesproken over ongeveer 46 tot 50 gewonden.
Slachtoffers naar verschillende ziekenhuizen
Vanwege het grote aantal slachtoffers werden gewonden verdeeld over verschillende ziekenhuizen.
Onder meer ziekenhuizen in Yambol, Sliven en Burgas vingen slachtoffers op.
De omvang van de ramp zorgde ervoor dat grote aantallen ambulances, brandweerlieden, politieagenten en andere hulpverleners naar de snelweg werden gestuurd.
Ook het leger werd ingezet om de hulpverlening te ondersteunen.
Mist kwam plotseling opzetten
De weersomstandigheden lijken een belangrijke factor te zijn geweest.
In het gebied hing dinsdagochtend zeer dichte mist.
Volgens getuigen was het zicht aanvankelijk nog ongeveer 70 tot 80 meter.
Dat veranderde vervolgens razendsnel.
De zichtbaarheid zou plotseling zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter.
Voor automobilisten betekende dit dat voertuigen en obstakels voor hen nauwelijks nog zichtbaar waren.
Eerste botsing richting Burgas
Volgens de eerste reconstructie van de Bulgaarse autoriteiten begon de ramp op de rijbaan richting Burgas.
Een vrachtwagen zou daar in de baan van een bus terecht zijn gekomen.
Vervolgens ontstonden meerdere botsingen.
Een andere vrachtwagen, die graan vervoerde, raakte betrokken bij het ongeval.
Daarna botste ook een personenauto achterop en volgden steeds meer voertuigen.
Binnen korte tijd ontstond een enorme kettingbotsing.
Ook aan andere kant gaat het mis
Alsof de situatie nog niet ernstig genoeg was, ontstond vrijwel op dezelfde locatie ook op de tegenovergestelde rijbaan een groot ongeluk.
Daar reden voertuigen richting Sofia.
De Bulgaarse autoriteiten onderzoeken nog precies hoe deze tweede kettingbotsing ontstond.
Een van de mogelijke verklaringen is dat bestuurders werden afgeleid door de enorme ravage aan de andere kant van de snelweg, terwijl ook daar het zicht door de mist bijzonder slecht was.
Het definitieve onderzoek naar de oorzaak moet daar meer duidelijkheid over geven.
Ooggetuige redt chauffeur uit brandende vrachtwagen
Een ooggetuige vertelde aan de Bulgaarse televisie hoe chaotisch de eerste minuten na de botsing waren.
Hij zag onder meer een brandende vrachtwagencabine.
De man besloot niet af te wachten en gebruikte een krik om een ruit van de cabine kapot te slaan.
Vervolgens wist hij een inzittende uit het brandende voertuig te halen.
Terwijl hij daarmee bezig was, hoorde hij achter zich opnieuw harde klappen.
„Toen hoorde ik alle auto’s op de andere rijstrook op elkaar botsen.”
Volgens de getuige was de mist op dat moment zo dicht dat hij niet verder dan ongeveer vijftig meter kon kijken.
Honderden hulpverleners ingezet
De omvang van de ramp leidde tot een enorme hulpverleningsoperatie.
Honderden politieagenten werden naar het gebied gestuurd.
Ook tientallen ambulances kwamen ter plaatse.
Daarnaast werden volgens de Bulgaarse autoriteiten vijftien brandweervoertuigen ingezet.
Brandweerlieden moesten niet alleen branden bestrijden, maar ook proberen om mensen uit zwaar beschadigde voertuigen te bevrijden.
Mensen zaten vast in voertuigen
De eerste uren lag de absolute prioriteit bij het redden van slachtoffers.
Door de enorme hoeveelheid beschadigde auto’s en vrachtwagens konden hulpverleners niet onmiddellijk overal bij.
Sommige inzittenden zaten bekneld in hun voertuig.
De Bulgaarse autoriteiten maakten daarom duidelijk dat het onderzoek naar de precieze oorzaak pas volledig kon beginnen nadat de reddingsoperatie voldoende was gevorderd.
Het redden van levens had eerst prioriteit.
Vliegtuigen ingezet voor gewonden
Vanwege de omvang van de ramp werden ook vliegtuigen beschikbaar gesteld.
Het Bulgaarse regeringsvliegtuig werd naar Burgas gestuurd zodat het indien nodig kon worden gebruikt voor het vervoeren van gewonden.
Daarnaast werd ook een militair transportvliegtuig van het type Spartan ingezet.
Zo konden slachtoffers indien noodzakelijk snel naar andere ziekenhuizen in Bulgarije worden gebracht.
Premier Rumen Radev naar rampplek
De Bulgaarse premier Rumen Radev paste vanwege de tragedie zijn programma aan.
Hij vertrok richting de plaats van het ongeluk om zich daar te laten informeren over de situatie.
Ook andere officiële activiteiten werden vanwege de omvang van de ramp aangepast of geannuleerd.
De Bulgaarse autoriteiten activeerden bovendien het waarschuwingssysteem BG-ALERT om automobilisten in de omliggende regio’s te informeren over de gevaarlijke omstandigheden en omleidingen.
Snelweg volledig afgesloten
De Trakia-snelweg werd na de ongelukken in beide richtingen afgesloten.
Verkeer moest via alternatieve routes worden omgeleid.
Dat was noodzakelijk vanwege de enorme hoeveelheid wrakken, de reddingswerkzaamheden en het politieonderzoek.
Het zal bovendien tijd kosten om alle beschadigde voertuigen weg te halen en het wegdek volledig vrij te maken.
Onderzoek naar exacte oorzaak
Hoewel de dichte mist een belangrijke rol lijkt te hebben gespeeld, is de definitieve oorzaak nog onderwerp van onderzoek.
De eerste bevindingen wijzen op een combinatie van plotseling sterk verminderd zicht, een nat wegdek en mogelijk snelheden die niet voldoende waren aangepast aan de omstandigheden.
Onderzoekers zullen moeten reconstrueren hoe de eerste botsing precies kon gebeuren en waarom vervolgens zoveel voertuigen bij de kettingbotsingen betrokken raakten.
Ursula von der Leyen reageert
Ook voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen heeft gereageerd op de tragedie.
Zij was op het moment van de ramp voor een werkbezoek in Bulgarije.
Door het ernstige ongeluk werd haar programma aangepast.
Von der Leyen betuigde haar medeleven aan de nabestaanden van de slachtoffers en aan de Bulgaarse bevolking.
Ook sprak zij haar steun uit voor de mensen die gewond raakten en de hulpverleners die op de rampplek actief zijn.
Een van de zwaarste verkeersrampen van Bulgarije
De enorme hoeveelheid betrokken voertuigen maakt duidelijk hoe uitzonderlijk de situatie is.
Tientallen personenauto’s, vrachtwagens en andere voertuigen raakten binnen zeer korte tijd betrokken bij de twee kettingbotsingen.
De komende uren en dagen zal waarschijnlijk steeds meer duidelijk worden over de identiteit van de slachtoffers en de exacte toedracht.
Voorlopig richten de Bulgaarse autoriteiten zich vooral op de gewonden en het onderzoek naar de oorzaak.
De balans van de enorme verkeersramp op de Bulgaarse Trakia-snelweg is bijzonder zwaar. Zeker twaalf mensen zijn overleden en tientallen anderen raakten gewond nadat bij twee grote kettingbotsingen ongeveer 86 voertuigen betrokken raakten. Volgens de eerste bevindingen speelde plotseling opkomende dichte mist een belangrijke rol: het zicht zou op sommige momenten zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter. Honderden hulpverleners zijn ingezet en zelfs regerings- en militaire vliegtuigen werden beschikbaar gesteld voor het vervoer van gewonden.