Actueel
Tot 21 september: Wijziging van bankbiljetten raakt alle Nederlanders
De eurobiljetten die miljoenen Europeanen dagelijks gebruiken, krijgen de komende jaren een compleet nieuw uiterlijk. De Europese Centrale Bank heeft tien ontwerpen geselecteerd die kans maken om op de volgende generatie bankbiljetten te verschijnen. Opvallend: inwoners van Europa mogen zelf hun mening geven. Wie invloed wil uitoefenen op het toekomstige uiterlijk van de euro, heeft daarvoor nog tot 21 september de tijd.
De Europese Centrale Bank (ECB) werkt al enkele jaren aan een nieuwe serie eurobankbiljetten.
Daarbij gaat het niet alleen om een moderner uiterlijk. De bankbiljetten moeten ook geschikt zijn voor toekomstige beveiligingstechnieken en tegelijkertijd iets uitstralen dat Europeanen uit verschillende landen met elkaar verbindt.
Inmiddels is het ontwerpproces in een belangrijke nieuwe fase beland.
Uit een groot aantal inzendingen zijn tien ontwerpen overgebleven.
Twee compleet verschillende thema’s
Voor de nieuwe bankbiljetten heeft de ECB twee mogelijke thema’s vastgesteld.
Het eerste thema is ‘Europese cultuur’.
Daarbij staat de culturele geschiedenis van Europa centraal en wordt gekeken naar elementen die de verschillende Europese landen en inwoners met elkaar verbinden.
Het tweede thema heet ‘rivieren en vogels’.
Daarmee kiest de ECB voor natuur die zich niet aan landsgrenzen houdt. Rivieren lopen door meerdere Europese landen en ook vogels trekken vrij over het continent.
Voor beide thema’s zijn verschillende ontwerpen gemaakt.
Uiteindelijk zal slechts één ontwerprichting de basis vormen voor de nieuwe generatie eurobankbiljetten.
Meer dan 1.200 ontwerpers meldden zich
De belangstelling voor de ontwerpwedstrijd was enorm.
Meer dan 1.200 grafisch ontwerpers uit heel Europa meldden zich aan om mee te dingen naar een plek op de toekomstige eurobiljetten.
Uit die grote groep werden uiteindelijk 25 deelnemers geselecteerd.
Zij kregen de mogelijkheid om hun ideeën verder uit te werken voor één of beide thema’s.
Daarna was het aan een gespecialiseerde jury om de inzendingen te beoordelen.
Jury kiest tien finalisten
De vakjury bestond uit 21 deskundigen met uiteenlopende achtergronden.
Niet alleen grafisch ontwerp en communicatie speelden een rol. Ook deskundigen op gebieden als geschiedenis en neurowetenschappen waren bij de beoordeling betrokken.
Uit alle voorstellen koos de jury uiteindelijk tien ontwerpen die doorgaan naar de volgende fase.
En daar komt het Europese publiek in beeld.
Sinds 23 juli kunnen inwoners de geselecteerde voorstellen bekijken en aangeven wat zij ervan vinden.
Europeanen mogen hun mening geven
De ECB heeft hiervoor een online enquête geopend.
Daarin kunnen deelnemers hun oordeel geven over de ontwerpen en aangeven welke voorstellen hen het meest aanspreken.
Wie wil deelnemen, moet dat uiterlijk 21 september doen.
Daarna sluit de publieke enquête.
De ECB baseert zich overigens niet uitsluitend op mensen die uit zichzelf besluiten de vragenlijst in te vullen.
Tegelijkertijd wordt namelijk een afzonderlijk onderzoek uitgevoerd onder een representatieve groep inwoners van het eurogebied.
Een onafhankelijk onderzoeksbureau stelt deze deelnemers dezelfde vragen.
Op die manier wil de ECB een breder beeld krijgen van hoe Europeanen naar de verschillende ontwerpen kijken.
Publiek bepaalt niet alleen de winnaar
Dat betekent niet dat simpelweg het ontwerp met de meeste stemmen automatisch op de nieuwe eurobiljetten verschijnt.
De resultaten van de publieke raadpleging vormen slechts één onderdeel van het selectieproces.
Ook het oordeel van deskundigen en uitgebreide technische beoordelingen spelen een belangrijke rol.
Uiteindelijk ligt de definitieve beslissing bij de Raad van Bestuur van de ECB.
Dat is logisch, want een bankbiljet moet aan veel meer eisen voldoen dan alleen aantrekkelijk zijn.
Veiligheid speelt belangrijke rol
Een ontwerp dat er op een beeldscherm prachtig uitziet, moet ook daadwerkelijk geschikt zijn om als bankbiljet geproduceerd te worden.
Daarbij spelen onder meer herkenbaarheid, duurzaamheid en veiligheid een belangrijke rol.
Bankbiljetten bevatten allerlei beveiligingskenmerken die vervalsing zo moeilijk mogelijk moeten maken.
Het uiteindelijke ontwerp moet ruimte bieden voor dergelijke technieken en tegelijkertijd goed herkenbaar blijven voor consumenten, winkeliers, banken en geldautomaten.
Ook toegankelijkheid speelt een rol. Verschillende biljetten moeten eenvoudig van elkaar te onderscheiden zijn.
Lagarde: meer dan alleen betaalmiddel
ECB-president Christine Lagarde benadrukt dat eurobankbiljetten volgens haar meer zijn dan stukjes papier waarmee kan worden betaald.
Ze ziet de biljetten ook als een zichtbaar symbool van Europa.
Vrijwel iedere inwoner van het eurogebied komt ermee in aanraking. Daardoor behoren bankbiljetten tot de meest tastbare Europese symbolen in het dagelijks leven.
Met de nieuwe ontwerpen wil de centrale bank daarom een uitstraling kiezen waarin Europeanen zich kunnen herkennen.
Wanneer komen de nieuwe eurobiljetten?
Wie verwacht binnenkort al met de vernieuwde biljetten te kunnen betalen, moet nog geduld hebben.
Het project bevindt zich momenteel nog in de ontwerpfase.
Eerst worden de reacties van het publiek verzameld en verwerkt. Vervolgens worden de ontwerpen verder beoordeeld en moet de ECB uiteindelijk een definitieve keuze maken.
Ook daarna zijn de nieuwe biljetten nog niet direct klaar.
Het gekozen ontwerp moet verder worden ontwikkeld en uitgebreid worden getest voordat grootschalige productie mogelijk is.
Pas daarna kan de daadwerkelijke introductie beginnen.
Het zal dus nog jaren duren voordat de nieuwe eurobiljetten op grote schaal in portemonnees terechtkomen.
Wat gebeurt er met je huidige eurobiljetten?
Voor consumenten is vooral belangrijk dat er op dit moment helemaal niets hoeft te gebeuren met bestaande bankbiljetten.
De huidige eurobiljetten blijven gewoon geldig.
De komst van een nieuwe serie betekent niet dat het geld dat nu in omloop is plotseling zijn waarde verliest of onmiddellijk moet worden ingewisseld.
Er is dus geen reden om contant geld vanwege de aangekondigde vernieuwing snel uit te geven.
Wanneer de nieuwe biljetten uiteindelijk worden ingevoerd, zal de ECB ruim van tevoren uitleggen hoe de overgang verloopt.
Overgang gebeurt geleidelijk
Ook bij eerdere vernieuwingen van eurobankbiljetten gebeurde de overgang niet van de ene op de andere dag.
Nieuwe biljetten komen geleidelijk in omloop, terwijl bestaande exemplaren nog lange tijd gebruikt kunnen worden.
Voorlopig is zo’n overgang bovendien nog helemaal niet aan de orde.
Eerst moet duidelijk worden welk ontwerp daadwerkelijk wordt gekozen.
Europeanen die daar zelf invloed op willen uitoefenen, kunnen nog tot en met 21 september hun mening geven over de tien geselecteerde voorstellen. Daarna gaat het selectieproces verder en komt langzaam maar zeker in beeld hoe de eurobiljetten van de toekomst eruit zullen zien.
Actueel
Deze vier provincies doen niet meer aan wintertijd en zetten de klok niet terug
Twee keer per jaar de klok verzetten? Op steeds meer plekken willen ze daar definitief vanaf. Verschillende regio’s hebben inmiddels besloten voortaan het hele jaar dezelfde tijd te hanteren. Vooral in Canada is er veel beweging. Daar kiezen meerdere provincies en gebieden ervoor de halfjaarlijkse klokwissel af te schaffen. Toch zorgt één belangrijke vraag nog altijd voor discussie: kiezen we voor permanente zomertijd of juist voor wintertijd?
Die discussie speelt ook onder slaapdeskundigen. Hoewel velen van hen het stoppen met de klokwissel toejuichen, bestaat er kritiek op permanente zomertijd. Een vaste wintertijd zou namelijk beter aansluiten bij het natuurlijke dag-nachtritme.
In Nederland verandert er voorlopig niets. In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober 2026 gaat de klok weer een uur terug.
Steeds meer plekken stoppen met klok verzetten
Voor miljoenen mensen is het ieder voorjaar en najaar hetzelfde ritueel: alle klokken moeten een uur vooruit of achteruit.
Dat heeft niet alleen praktische gevolgen. De verandering kan tijdelijk ook invloed hebben op het slaapritme.
Op verschillende plekken in Canada wordt daarom afscheid genomen van het systeem.
In de aangeleverde berichtgeving wordt Manitoba genoemd als de nieuwste provincie die besloot het verzetten van de klok te beëindigen.
Daar ging eerst een raadpleging onder de bevolking aan vooraf.
Bijna 72.000 inwoners zouden hun mening hebben gegeven. Maar liefst 92 procent van de deelnemers gaf aan dat ze van de halfjaarlijkse tijdswisseling af wilden.
De volgende vraag was welke tijd vervolgens permanent moest worden.
Meeste inwoners kiezen voor zomertijd
Daarover waren de meningen meer verdeeld.
Volgens de aangeleverde cijfers koos 58 procent voor permanente zomertijd, terwijl 34 procent liever permanent de wintertijd zou aanhouden.
Het voordeel van zomertijd is duidelijk zichtbaar aan het einde van de dag.
Het blijft ’s avonds langer licht.
Maar daar staat in de winter een belangrijk nadeel tegenover: de zon komt ’s ochtends later op. In december kan dat betekenen dat mensen veel langer in het donker aan hun dag beginnen.
En precies daar begint de discussie met slaapdeskundigen.
Slaapexperts zien liever wintertijd
Het afschaffen van de klokwissel kan rekenen op steun van deskundigen die wijzen op de verstoring van het slaapritme die het verzetten van de klok kan veroorzaken.
Vooral jonge kinderen en mensen die gevoelig zijn voor veranderingen in hun slaap-waakritme kunnen enkele dagen nodig hebben om zich aan de nieuwe tijd aan te passen.
Maar stoppen met de klokwissel is één ding. Welke tijd daarna permanent wordt ingevoerd, is een andere discussie.
Een deel van de slaap- en chronobiologische experts geeft de voorkeur aan permanente wintertijd.
Die standaardtijd sluit beter aan op de stand van de zon en daarmee op het natuurlijke circadiane ritme.
Bij permanente zomertijd wordt de klok als het ware het hele jaar een uur naar voren geschoven.
Dat levert lichte zomeravonden op, maar betekent tegelijkertijd dat het tijdens de wintermaanden ’s ochtends langer donker blijft.
Gezondheid belangrijke reden
Gezondheidsargumenten speelden volgens de aangeleverde informatie een belangrijke rol bij de Canadese besluitvorming.
Een analyse van het provinciale ministerie van Volksgezondheid zou hebben geconcludeerd dat stoppen met het wisselen van de klok voordelen kan opleveren.
Gezinnen met jonge kinderen worden daarbij specifiek genoemd.
Een verandering van één uur klinkt misschien beperkt, maar kan het dagelijkse ritme tijdelijk behoorlijk verstoren.
Daarnaast worden economische en praktische argumenten genoemd.
Wanneer aangrenzende gebieden dezelfde tijd hanteren, wordt bijvoorbeeld zakendoen en reizen over provinciegrenzen eenvoudiger.
Canada krijgt steeds meer uitzonderingen
Canada vormt sowieso een ingewikkelde lappendeken als het om tijdzones en zomertijd gaat.
Naast Manitoba worden in de aangeleverde berichtgeving British Columbia, Alberta en de Northwest Territories genoemd als gebieden waar recent stappen zijn gezet om de klokwissel te beëindigen.
Yukon hanteert al sinds 2020 een vaste tijd.
Saskatchewan stopte er zelfs tientallen jaren geleden al mee.
Ook in delen van Ontario spelen veranderingen. Het noordwesten van de provincie zou zich aanpassen om gelijk te blijven lopen met Manitoba.
Zonder zo’n aanpassing kunnen bijzondere situaties ontstaan waarbij nabijgelegen plaatsen gedurende een deel van het jaar verschillende tijden hanteren.
Ontario wacht op andere regio’s
Ontario nam volgens de aangeleverde informatie al in 2020 wetgeving aan die het mogelijk maakt om met de klokwissel te stoppen.
Daar zit echter een belangrijke voorwaarde aan.
De verandering zou pas worden doorgevoerd wanneer onder andere Quebec en de Amerikaanse staat New York eveneens meedoen.
Dat illustreert meteen waarom het afschaffen van zomer- en wintertijd ingewikkelder is dan simpelweg besluiten de klok niet meer te verzetten.
Wanneer één gebied verandert en de buren niet, ontstaan nieuwe tijdsverschillen.
Dat kan gevolgen hebben voor woon-werkverkeer, scholen, transport, televisie-uitzendingen en bedrijven die over regionale grenzen werken.
Europa praat er al jaren over
Ook binnen de Europese Unie is het stoppen met de klokwissel bepaald geen nieuw onderwerp.
De Europese Commissie kwam in 2018 met een voorstel om de halfjaarlijkse wisseling te beëindigen.
Daaraan voorafgaand werd een grote online raadpleging gehouden.
Van de ruim 4,5 miljoen deelnemers zou ongeveer 84 procent voor het afschaffen van de klokwissel hebben gestemd.
Daarmee leek er aanvankelijk veel draagvlak.
Toch bleek het in de praktijk ingewikkelder.
Zomertijd of wintertijd zorgt voor discussie
Wanneer de klok niet meer wordt verzet, moet namelijk worden bepaald welke tijd permanent wordt.
En juist daarover konden Europese landen het niet eens worden.
Sommige landen en burgers geven de voorkeur aan zomertijd vanwege de langere lichte avonden.
Andere landen en deskundigen zien juist meer voordelen in permanente standaardtijd, oftewel wintertijd.
Daarnaast is afstemming tussen buurlanden belangrijk.
Wanneer Nederland bijvoorbeeld voor een andere permanente tijd zou kiezen dan België of Duitsland, kan dat nieuwe tijdsverschillen opleveren.
Het Europese voorstel is daardoor nog altijd niet definitief uitgevoerd.
Nederland zet klok op 25 oktober terug
Voor Nederland verandert er dit jaar dan ook niets.
De wintertijd gaat in op zondag 25 oktober 2026.
Om 03.00 uur wordt de klok één uur teruggezet naar 02.00 uur.
Daardoor duurt die nacht officieel een uur langer.
Voor veel mensen betekent dat simpelweg een extra uur slaap.
De omschakeling naar wintertijd vindt binnen de Europese Unie steeds plaats op de laatste zondag van oktober.
In het voorjaar gebeurt het tegenovergestelde en gaat de klok op de laatste zondag van maart weer een uur vooruit.
Wanneer stopt Nederland ermee?
Daar is voorlopig geen definitieve datum voor.
Hoewel het onderwerp al jarenlang op Europees niveau wordt besproken, is nog geen overeenstemming bereikt over de manier waarop de klokwissel moet worden afgeschaft.
Tot die tijd blijft het bestaande systeem in Nederland van kracht.
De ontwikkelingen in Canada laten ondertussen zien dat het wel degelijk anders kan.
Maar ze tonen ook meteen het grootste probleem: stoppen met het verzetten van de klok is relatief eenvoudig, bepalen welke tijd daarna permanent moet gelden is een stuk ingewikkelder.
Voor Nederland is de situatie dit weekend in ieder geval duidelijk: in de nacht van zaterdag op zondag gaat de klok om 03.00 uur terug naar 02.00 uur.