Actueel
KNMI waarschuwt voor tornado’s in Nederland
Bij een tornado denken de meeste mensen waarschijnlijk meteen aan de Verenigde Staten. Toch kunnen deze krachtige windhozen ook gewoon in Nederland ontstaan. Ze zijn hier gelukkig zeldzaam en meestal veel minder zwaar dan de verwoestende exemplaren die regelmatig in Amerika voorkomen. Helemaal ongevaarlijk zijn ze echter niet. De Nederlandse geschiedenis laat zien dat een tornado ook hier grote schade kan veroorzaken.
Wie weet wat hij tijdens extreem weer moet doen, kan onnodige risico’s beperken. Vooral weten waar je in huis het veiligst bent, kan belangrijk zijn wanneer plotseling zeer zwaar onweer overtrekt.
Maar hoe ontstaat een tornado eigenlijk in Nederland? En kun je van tevoren weten dat er eentje aankomt?
Ook in Nederland kunnen tornado’s ontstaan
Voor het ontstaan van zwaar onweer moeten verschillende meteorologische omstandigheden samenkomen.
Een belangrijke combinatie is warme en vochtige lucht dicht bij het aardoppervlak met koudere lucht hoger in de atmosfeer. Daardoor kan de atmosfeer instabiel worden en kunnen krachtige onweersbuien ontstaan.
Ook windschering speelt een belangrijke rol. Daarbij veranderen de snelheid en/of richting van de wind naarmate je hoger in de atmosfeer komt.
Onder de juiste omstandigheden kan daardoor een roterende onweersbui ontstaan. Een krachtige variant daarvan kennen we als een supercell.
Zo’n bui kan gepaard gaan met grote hagelstenen, zeer zware windstoten en enorme hoeveelheden regen. In sommige gevallen kan er ook een tornado ontstaan.
Hoe vaak komen tornado’s in Nederland voor?
Nederland krijgt af en toe met tornado’s te maken, al blijven zware exemplaren uitzonderlijk.
Bovendien is niet ieder verschijnsel dat in de volksmond een windhoos wordt genoemd meteorologisch gezien hetzelfde. Registraties en schattingen van het jaarlijkse aantal kunnen daardoor uiteenlopen.
Veel tornado’s die hier worden waargenomen zijn relatief klein en kortlevend. Dat betekent echter niet dat ze geen schade kunnen veroorzaken.
Zelfs een lokale tornado kan dakpannen lostrekken, bomen omverblazen en andere voorwerpen veranderen in rondvliegend puin.
Dat maakt het belangrijk om ook een kleinere tornado serieus te nemen.
Nederland werd eerder zwaar getroffen
Dat tornado’s in ons land daadwerkelijk gevaarlijk kunnen zijn, bleek op 25 juni 1967.
Nederland werd die dag getroffen door zeer zwaar noodweer. Vooral in Chaam en Tricht veroorzaakten krachtige tornado’s enorme verwoestingen. Huizen werden zwaar beschadigd en er vielen meerdere dodelijke slachtoffers.
Veel recenter ging het mis in Zierikzee.
Daar trok in juni 2022 een tornado door een deel van de stad. Woningen raakten beschadigd, mensen liepen verwondingen op en er viel een dodelijk slachtoffer.
De kans op zo’n gebeurtenis is klein, maar deze voorbeelden maken duidelijk dat het risico niet volledig kan worden uitgesloten.
Zo ontstaat een tornado
Een tornado ontstaat niet simpelweg omdat het hard onweert.
Er moet een specifieke combinatie van meteorologische factoren aanwezig zijn.
Er is voldoende instabiliteit in de atmosfeer nodig om krachtige stijgende luchtbewegingen te veroorzaken. Tegelijkertijd kan sterke windschering ervoor zorgen dat lucht gaat roteren.
Onder bepaalde omstandigheden kan die draaiende beweging onderdeel worden van een zware onweersbui.
Ontstaat vervolgens vanuit de wolkenbasis een sterk roterende luchtkolom die contact maakt met de grond, dan spreken meteorologen van een tornado.
Belangrijk is dat zelfs een zware onweersbui waarbij alle benodigde ingrediënten aanwezig lijken, lang niet altijd daadwerkelijk een tornado produceert.
Kan een tornado worden voorspeld?
Hier zit een belangrijk verschil tussen het voorspellen van tornadogevaar en het voorspellen van een specifieke tornado.
Meteorologen kunnen steeds beter herkennen wanneer de atmosfeer gunstig is voor zwaar onweer, hagel, extreme windstoten en mogelijk tornado’s.
Daarbij worden onder andere weermodellen, satellietbeelden en neerslagradars gebruikt.
Veel moeilijker is het om ruim van tevoren exact te voorspellen dat om bijvoorbeeld 16.15 uur in één bepaalde woonplaats een tornado zal ontstaan.
Tornado’s zijn relatief klein, kunnen zich snel ontwikkelen en bestaan soms maar kort.
Waarschuwingen voor zwaar onweer moeten daarom serieus worden genomen, ook wanneer uiteindelijk nergens een tornado ontstaat.
Houd waarschuwingen goed in de gaten
Wanneer zeer zwaar weer wordt verwacht, is het verstandig om officiële waarschuwingen van het KNMI te volgen.
Een weercode betekent overigens niet automatisch dat er een tornado gaat ontstaan.
Wel kan een waarschuwing aangeven dat de weersomstandigheden gevaarlijk kunnen worden. Denk bijvoorbeeld aan zware onweersbuien, hagel of zeer krachtige windstoten.
Bij een verhoogde kans op extreem weer is het verstandig om regelmatig actuele informatie te controleren.
De situatie kan immers binnen enkele uren sterk veranderen.
Ook waterhozen kunnen voorkomen
Aan de Nederlandse kust en boven grote wateroppervlakken kunnen ook waterhozen ontstaan.
Dat zijn roterende luchtkolommen boven het wateroppervlak. Niet iedere waterhoos is even krachtig en de ontstaanswijze kan verschillen.
Wanneer een krachtig exemplaar aan land komt, kan het verschijnsel echter wel degelijk schade veroorzaken.
Vooral tijdens perioden waarin er grote temperatuurverschillen bestaan tussen relatief warm water en koude lucht hoger in de atmosfeer, kunnen dergelijke verschijnselen worden waargenomen.
Ook watersporters doen er daarom goed aan waarschuwingen voor zwaar weer serieus te nemen.
Vooral in de warmere maanden opletten
Zwaar onweer en tornado’s komen in Europa relatief vaak voor tijdens de warmere maanden, wanneer voldoende warmte en vocht beschikbaar zijn om krachtige buien te laten ontstaan.
Dat betekent niet dat een tornado buiten de zomer onmogelijk is.
Ook in het voorjaar en najaar kunnen de omstandigheden gunstig worden voor zware buien en windhozen.
Het seizoen geeft dus vooral iets aan over de omstandigheden waaronder de kans groter kan worden. De daadwerkelijke weersituatie op een bepaalde dag blijft doorslaggevend.
Zorg dat je thuis een veilige plek kent
Hoewel de kans klein is dat je ooit rechtstreeks met een tornado te maken krijgt, kost voorbereiding vrijwel geen moeite.
Bedenk bijvoorbeeld vooraf waar in huis je kunt schuilen tijdens extreem noodweer.
Een kelder kan een geschikte schuilplaats zijn. Heb je die niet, zoek dan een kleine en stevige ruimte zo laag mogelijk in de woning en bij voorkeur zonder ramen.
Denk bijvoorbeeld aan een toilet, badkamer of centrale gang op de begane grond.
Het belangrijkste principe is eenvoudig: probeer zoveel mogelijk muren tussen jezelf en de buitenwereld te krijgen.
Blijf uit de buurt van ramen
Ga bij extreem harde wind niet voor het raam staan om naar buiten te kijken of het noodweer te filmen.
Ruiten kunnen door rondvliegend materiaal beschadigd raken.
Blijf daarom uit de buurt van ramen, glazen deuren en andere grote glasoppervlakken.
Wanneer daadwerkelijk sprake is van extreem windgevaar, kun je hoofd en nek extra beschermen met bijvoorbeeld stevige kussens, dekens of een matras.
Ook een helm kan extra bescherming bieden tegen rondvliegend of vallend materiaal.
Zorg dat je telefoon werkt
Tijdens zwaar noodweer kan de elektriciteit uitvallen.
Het is daarom verstandig om bij waarschuwingen voor extreem weer je telefoon voldoende op te laden.
Een opgeladen powerbank, zaklamp en enkele andere basisbenodigdheden kunnen eveneens van pas komen.
Zorg daarnaast dat waarschuwingen op je telefoon ingeschakeld zijn.
Zo blijf je ook op de hoogte wanneer de situatie plotseling verslechtert.
Wat moet je doen wanneer je buiten bent?
Ben je buiten wanneer extreem noodweer nadert, probeer dan zo snel mogelijk een stevig gebouw te bereiken.
Schuil niet zomaar onder een boom. Bij zware wind kunnen grote takken afbreken of complete bomen omvallen.
Ook constructies zoals viaducten zijn niet automatisch een veilige schuilplaats tegen een tornado.
Bevind je je op open terrein en is er werkelijk geen stevig gebouw bereikbaar, bescherm dan in ieder geval je hoofd en nek zo goed mogelijk en blijf uit de buurt van objecten die kunnen omvallen of wegwaaien.
En wanneer je in de auto zit?
Een auto is geen ideale plaats om een zware tornado af te wachten.
Proberen een tornado te ontvluchten kan echter eveneens gevaarlijk zijn, zeker wanneer het zicht slecht is, wegen vollopen of verkeer vaststaat.
Wanneer extreem weer dreigt en er veilig een stevig gebouw bereikbaar is, is daar beschutting zoeken doorgaans verstandiger dan improviseren op de weg.
Volg tijdens een noodsituatie altijd de actuele instructies van hulpdiensten en autoriteiten.
Controleer na afloop op schade
Ook nadat het noodweer voorbij lijkt te zijn, kunnen er gevaren bestaan.
Denk aan beschadigde bomen, losliggende dakdelen, kapotte ruiten of elektriciteitskabels die op straat terecht zijn gekomen.
Blijf uit de buurt van loshangende kabels en meld gevaarlijke situaties bij de verantwoordelijke instanties.
Heeft je eigen woning schade opgelopen, maak dan foto’s voordat je begint met opruimen wanneer dat veilig mogelijk is. Die beelden kunnen later belangrijk zijn voor de verzekering.
Ruik je gas of vermoed je ernstige schade aan leidingen of constructies, neem dan geen onnodige risico’s en schakel professionele hulp in.
Zorgt klimaatverandering voor meer tornado’s?
Daarover is het beeld minder eenvoudig dan soms wordt voorgesteld.
Een warmere atmosfeer kan meer waterdamp bevatten en dat kan omstandigheden creëren waarin zware neerslag en krachtige onweersbuien ontstaan.
Dat betekent echter niet automatisch dat Nederland daardoor simpelweg steeds meer tornado’s zal krijgen.
Voor tornado’s zijn meerdere factoren nodig, waaronder instabiliteit en geschikte windschering. Hoe die combinatie zich door klimaatverandering precies ontwikkelt, is veel ingewikkelder.
Het is daarom verstandig om onderscheid te maken tussen een mogelijke toename van bepaalde vormen van extreem weer en specifieke uitspraken over het toekomstige aantal tornado’s.
Kleine kans, maar voorbereiding kan geen kwaad
Voor de gemiddelde Nederlander is er geen reden om dagelijks bang te zijn voor een tornado.
Zware tornado’s blijven hier uitzonderlijke gebeurtenissen. Toch hebben onder meer Chaam, Tricht en Zierikzee laten zien dat het verschijnsel in Nederland wel degelijk kan voorkomen.
Een paar eenvoudige voorbereidingen kunnen daarom geen kwaad: weet waar je veilig kunt schuilen, blijf tijdens extreem weer bij ramen vandaan, zorg dat je telefoon is opgeladen en volg officiële waarschuwingen.
Zo hoef je je niet onnodig zorgen te maken, maar weet je wél wat je moet doen wanneer het weer plotseling gevaarlijk wordt.
Actueel
Deze vier provincies doen niet meer aan wintertijd en zetten de klok niet terug
Twee keer per jaar de klok verzetten? Op steeds meer plekken willen ze daar definitief vanaf. Verschillende regio’s hebben inmiddels besloten voortaan het hele jaar dezelfde tijd te hanteren. Vooral in Canada is er veel beweging. Daar kiezen meerdere provincies en gebieden ervoor de halfjaarlijkse klokwissel af te schaffen. Toch zorgt één belangrijke vraag nog altijd voor discussie: kiezen we voor permanente zomertijd of juist voor wintertijd?
Die discussie speelt ook onder slaapdeskundigen. Hoewel velen van hen het stoppen met de klokwissel toejuichen, bestaat er kritiek op permanente zomertijd. Een vaste wintertijd zou namelijk beter aansluiten bij het natuurlijke dag-nachtritme.
In Nederland verandert er voorlopig niets. In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober 2026 gaat de klok weer een uur terug.
Steeds meer plekken stoppen met klok verzetten
Voor miljoenen mensen is het ieder voorjaar en najaar hetzelfde ritueel: alle klokken moeten een uur vooruit of achteruit.
Dat heeft niet alleen praktische gevolgen. De verandering kan tijdelijk ook invloed hebben op het slaapritme.
Op verschillende plekken in Canada wordt daarom afscheid genomen van het systeem.
In de aangeleverde berichtgeving wordt Manitoba genoemd als de nieuwste provincie die besloot het verzetten van de klok te beëindigen.
Daar ging eerst een raadpleging onder de bevolking aan vooraf.
Bijna 72.000 inwoners zouden hun mening hebben gegeven. Maar liefst 92 procent van de deelnemers gaf aan dat ze van de halfjaarlijkse tijdswisseling af wilden.
De volgende vraag was welke tijd vervolgens permanent moest worden.
Meeste inwoners kiezen voor zomertijd
Daarover waren de meningen meer verdeeld.
Volgens de aangeleverde cijfers koos 58 procent voor permanente zomertijd, terwijl 34 procent liever permanent de wintertijd zou aanhouden.
Het voordeel van zomertijd is duidelijk zichtbaar aan het einde van de dag.
Het blijft ’s avonds langer licht.
Maar daar staat in de winter een belangrijk nadeel tegenover: de zon komt ’s ochtends later op. In december kan dat betekenen dat mensen veel langer in het donker aan hun dag beginnen.
En precies daar begint de discussie met slaapdeskundigen.
Slaapexperts zien liever wintertijd
Het afschaffen van de klokwissel kan rekenen op steun van deskundigen die wijzen op de verstoring van het slaapritme die het verzetten van de klok kan veroorzaken.
Vooral jonge kinderen en mensen die gevoelig zijn voor veranderingen in hun slaap-waakritme kunnen enkele dagen nodig hebben om zich aan de nieuwe tijd aan te passen.
Maar stoppen met de klokwissel is één ding. Welke tijd daarna permanent wordt ingevoerd, is een andere discussie.
Een deel van de slaap- en chronobiologische experts geeft de voorkeur aan permanente wintertijd.
Die standaardtijd sluit beter aan op de stand van de zon en daarmee op het natuurlijke circadiane ritme.
Bij permanente zomertijd wordt de klok als het ware het hele jaar een uur naar voren geschoven.
Dat levert lichte zomeravonden op, maar betekent tegelijkertijd dat het tijdens de wintermaanden ’s ochtends langer donker blijft.
Gezondheid belangrijke reden
Gezondheidsargumenten speelden volgens de aangeleverde informatie een belangrijke rol bij de Canadese besluitvorming.
Een analyse van het provinciale ministerie van Volksgezondheid zou hebben geconcludeerd dat stoppen met het wisselen van de klok voordelen kan opleveren.
Gezinnen met jonge kinderen worden daarbij specifiek genoemd.
Een verandering van één uur klinkt misschien beperkt, maar kan het dagelijkse ritme tijdelijk behoorlijk verstoren.
Daarnaast worden economische en praktische argumenten genoemd.
Wanneer aangrenzende gebieden dezelfde tijd hanteren, wordt bijvoorbeeld zakendoen en reizen over provinciegrenzen eenvoudiger.
Canada krijgt steeds meer uitzonderingen
Canada vormt sowieso een ingewikkelde lappendeken als het om tijdzones en zomertijd gaat.
Naast Manitoba worden in de aangeleverde berichtgeving British Columbia, Alberta en de Northwest Territories genoemd als gebieden waar recent stappen zijn gezet om de klokwissel te beëindigen.
Yukon hanteert al sinds 2020 een vaste tijd.
Saskatchewan stopte er zelfs tientallen jaren geleden al mee.
Ook in delen van Ontario spelen veranderingen. Het noordwesten van de provincie zou zich aanpassen om gelijk te blijven lopen met Manitoba.
Zonder zo’n aanpassing kunnen bijzondere situaties ontstaan waarbij nabijgelegen plaatsen gedurende een deel van het jaar verschillende tijden hanteren.
Ontario wacht op andere regio’s
Ontario nam volgens de aangeleverde informatie al in 2020 wetgeving aan die het mogelijk maakt om met de klokwissel te stoppen.
Daar zit echter een belangrijke voorwaarde aan.
De verandering zou pas worden doorgevoerd wanneer onder andere Quebec en de Amerikaanse staat New York eveneens meedoen.
Dat illustreert meteen waarom het afschaffen van zomer- en wintertijd ingewikkelder is dan simpelweg besluiten de klok niet meer te verzetten.
Wanneer één gebied verandert en de buren niet, ontstaan nieuwe tijdsverschillen.
Dat kan gevolgen hebben voor woon-werkverkeer, scholen, transport, televisie-uitzendingen en bedrijven die over regionale grenzen werken.
Europa praat er al jaren over
Ook binnen de Europese Unie is het stoppen met de klokwissel bepaald geen nieuw onderwerp.
De Europese Commissie kwam in 2018 met een voorstel om de halfjaarlijkse wisseling te beëindigen.
Daaraan voorafgaand werd een grote online raadpleging gehouden.
Van de ruim 4,5 miljoen deelnemers zou ongeveer 84 procent voor het afschaffen van de klokwissel hebben gestemd.
Daarmee leek er aanvankelijk veel draagvlak.
Toch bleek het in de praktijk ingewikkelder.
Zomertijd of wintertijd zorgt voor discussie
Wanneer de klok niet meer wordt verzet, moet namelijk worden bepaald welke tijd permanent wordt.
En juist daarover konden Europese landen het niet eens worden.
Sommige landen en burgers geven de voorkeur aan zomertijd vanwege de langere lichte avonden.
Andere landen en deskundigen zien juist meer voordelen in permanente standaardtijd, oftewel wintertijd.
Daarnaast is afstemming tussen buurlanden belangrijk.
Wanneer Nederland bijvoorbeeld voor een andere permanente tijd zou kiezen dan België of Duitsland, kan dat nieuwe tijdsverschillen opleveren.
Het Europese voorstel is daardoor nog altijd niet definitief uitgevoerd.
Nederland zet klok op 25 oktober terug
Voor Nederland verandert er dit jaar dan ook niets.
De wintertijd gaat in op zondag 25 oktober 2026.
Om 03.00 uur wordt de klok één uur teruggezet naar 02.00 uur.
Daardoor duurt die nacht officieel een uur langer.
Voor veel mensen betekent dat simpelweg een extra uur slaap.
De omschakeling naar wintertijd vindt binnen de Europese Unie steeds plaats op de laatste zondag van oktober.
In het voorjaar gebeurt het tegenovergestelde en gaat de klok op de laatste zondag van maart weer een uur vooruit.
Wanneer stopt Nederland ermee?
Daar is voorlopig geen definitieve datum voor.
Hoewel het onderwerp al jarenlang op Europees niveau wordt besproken, is nog geen overeenstemming bereikt over de manier waarop de klokwissel moet worden afgeschaft.
Tot die tijd blijft het bestaande systeem in Nederland van kracht.
De ontwikkelingen in Canada laten ondertussen zien dat het wel degelijk anders kan.
Maar ze tonen ook meteen het grootste probleem: stoppen met het verzetten van de klok is relatief eenvoudig, bepalen welke tijd daarna permanent moet gelden is een stuk ingewikkelder.
Voor Nederland is de situatie dit weekend in ieder geval duidelijk: in de nacht van zaterdag op zondag gaat de klok om 03.00 uur terug naar 02.00 uur.