Actueel
Hoogste Belgische militair waarschuwt alle Europeanen
De spanning tussen Rusland en de NAVO loopt verder op. De hoogste militairen van de 32 NAVO-landen kwamen afgelopen weekend bijeen in Kopenhagen om onder meer de verdediging van het bondgenootschap, steun aan Oekraïne en de Russische dreiging te bespreken. De Belgische defensiechef Frederik Vansina gebruikt stevige woorden over de huidige situatie: „We zien toch dat we in een escalatie zitten met Rusland.”
De waarschuwing komt op een moment waarop verschillende Europese landen zich zorgen maken over Russische militaire en hybride activiteiten.
Ook de NAVO zelf spreekt inmiddels openlijk over recente incidenten. Voorzitter van het Militair Comité admiraal Giuseppe Cavo Dragone wees na de bijeenkomst onder meer op luchtruimschendingen, drone-incidenten en hybride activiteiten die volgens het bondgenootschap aan Rusland kunnen worden toegeschreven.
De NAVO benadrukt tegelijkertijd dat het bondgenootschap waakzaam en voorbereid wil blijven.
Hoogste NAVO-militairen bijeen
De bijeenkomst vond plaats op 18 en 19 september in de Deense hoofdstad Kopenhagen.
Daar kwamen de defensiechefs van alle 32 NAVO-lidstaten samen met onder anderen Cavo Dragone en de hoogste militaire commandanten van het bondgenootschap.
Op de agenda stonden de verdere versterking van de gezamenlijke verdediging, militaire paraatheid, nieuwe technologie en de voortzetting van de steun aan Oekraïne.
Ook de Belgische generaal Frederik Vansina was aanwezig. De NAVO bevestigt hem als de huidige Belgische Chief of Defence en deelnemer aan de bijeenkomst.
‘We zitten in een escalatie met Rusland’
Na afloop sprak Vansina tegenover VTM over zijn zorgen.
„We zien toch dat we in een escalatie zitten met Rusland”, aldus de generaal.
Hij koppelt dat onder meer aan de 00rlog in Oekraïne.
Volgens Vansina verloopt de strijd daar niet zoals Rusland oorspronkelijk had voorzien en is aan het front op veel plaatsen sprake van een relatief statische situatie.
Tegelijkertijd blijft Oekraïne sterk afhankelijk van militaire en financiële steun vanuit westerse landen.
Volgens Vansina probeert Rusland die steun onder druk te zetten.
Waarschuwing voor hybride 00rlogvoering
De Belgische defensiechef spreekt daarbij over een escalatie van hybride activiteiten.
Daaronder kunnen verschillende vormen van druk vallen die onder het niveau van een traditionele militaire aanval blijven, zoals sabotage, cyberoperaties, beïnvloedingscampagnes en andere ontwrichtende acties.
Vansina stelt dat dergelijke middelen kunnen worden ingezet om Europese landen af te schrikken en zo de steun voor Oekraïne te verminderen.
De NAVO zelf sprak na de bijeenkomst eveneens over recente „hybride activiteiten” en pogingen om de vastberadenheid van het bondgenootschap te testen.
NAVO bereidt verdediging verder voor
De militaire leiders bespraken in Kopenhagen daarom niet alleen de huidige 00rlog in Oekraïne.
Een belangrijk onderwerp was ook de vraag hoe de NAVO haar eigen grondgebied beter kan verdedigen wanneer de veiligheidssituatie verder verslechtert.
Cavo Dragone benadrukte dat de lidstaten de afspraken van eerdere NAVO-toppen nu moeten vertalen naar concrete militaire capaciteit.
Het gaat daarbij onder meer om voldoende materieel, personeel, technologie en een hogere operationele gereedheid.
De NAVO presenteert die maatregelen als afschrikking en verdediging.
Zorgen over oostflank
Vooral landen aan de oostelijke flank van het NAVO-grondgebied volgen de ontwikkelingen rond Rusland nauwlettend.
Vansina zegt dat binnen Europa inmiddels nadrukkelijk wordt gesproken over scenario’s waarin Rusland eerder dan voorheen gedacht de NAVO verder zou kunnen testen.
Daarbij noemt hij als mogelijk scenario een beperkte territoriale actie tegen een Baltische NAVO-lidstaat.
Het gaat om een scenario waartegen militaire planners zich willen voorbereiden, niet om een bevestiging dat Rusland daadwerkelijk besloten heeft zo’n aanval uit te voeren.
Dat onderscheid is belangrijk.
Wanneer zou Rusland daartoe in staat zijn?
De afgelopen jaren hebben Europese defensie- en veiligheidsfunctionarissen verschillende termijnen genoemd waarbinnen Rusland zijn strijdkrachten voldoende zou kunnen herstellen om een grotere militaire dreiging voor de NAVO te vormen.
Vansina zegt dat hij tijdens gesprekken inmiddels meer bezorgdheid hoort dat die termijn korter kan worden.
Volgens hem gaan sommige leiders van Oost-Europese landen, maar ook vertegenwoordigers van grotere Europese landen, er niet langer automatisch vanuit dat er nog tot 2029 of 2030 tijd is.
Dat blijft een inschatting van mogelijke toekomstige militaire capaciteit en geen voorspelling dat Rusland daadwerkelijk op een bepaald moment een NAVO-land zal aanvallen.
Scenario in de Baltische Staten
Een van de scenario’s die volgens Vansina ter sprake zijn gekomen, is dat Rusland zou proberen een beperkt stuk grondgebied van een Baltische staat te bezetten.
„En dat is voor het eerst dat ik dat gehoord heb”, aldus de Belgische generaal.
Estland, Letland en Litouwen zijn alle drie lid van de NAVO.
Een gewapende aanval op een van die landen zou daarom onmiddellijk de vraag oproepen hoe de overige bondgenoten gezamenlijk reageren.
Wat betekent Artikel 5?
Daarbij speelt Artikel 5 van het Noord-Atlantisch Verdrag een centrale rol.
Dit artikel bepaalt dat een gewapende aanval op één of meerdere NAVO-landen wordt beschouwd als een aanval op alle bondgenoten.
Dat betekent niet dat ieder land automatisch exact dezelfde militaire actie uitvoert.
Iedere bondgenoot neemt de maatregelen die hij noodzakelijk acht, waaronder indien nodig het gebruik van gewapende macht.
Het uiteindelijke doel is de veiligheid van het aangevallen NAVO-land en het gehele bondgenootschap te herstellen.
‘De NAVO is sterk’
Vansina benadrukt dat de NAVO voorbereid wil zijn op dergelijke situaties.
„De NAVO is sterk. We hebben goede plannen. We hebben goede troepen”, zegt hij.
Die boodschap sluit aan bij wat Cavo Dragone na de bijeenkomst in Kopenhagen verklaarde.
Volgens de NAVO-topmilitair blijft het bondgenootschap waakzaam en staat het klaar om het volledige NAVO-grondgebied te verdedigen.
Dat is ook een belangrijk onderdeel van de afschrikkingsstrategie: duidelijk maken dat een militaire aanval op een lidstaat een gezamenlijke reactie kan oproepen.
Rusland nog altijd in staat veel wapens te produceren
Vansina waarschuwt tegelijkertijd tegen het onderschatten van Rusland.
De 00rlog in Oekraïne heeft het Russische leger grote verliezen aan personeel en materieel gekost en de Russische economie staat onder druk van internationale sancties.
Dat betekent volgens de generaal echter niet dat Rusland militair is uitgeschakeld.
Hij wijst onder meer op de Russische productiecapaciteit voor drones en munitie.
Volgens Vansina blijft Rusland in staat grote hoeveelheden militair materieel te produceren en verliezen gedeeltelijk aan te vullen.
De precieze productieaantallen die in het publieke debat worden genoemd, zijn niet altijd onafhankelijk te controleren en kunnen per definitie en bron sterk verschillen.
Rusland heeft internationale partners
Ook internationaal opereert Rusland volgens Vansina niet volledig geïsoleerd.
Hij wijst op de banden met onder meer Noord-Korea en Iran en op de omvangrijke strategische relatie met China.
Vansina spreekt in dat verband over een „autocratisch blok”.
Die term is zijn eigen politieke en strategische karakterisering; de relaties tussen deze landen verschillen onderling sterk en vormen geen equivalent van de formele NAVO-alliantie.
Wel is duidelijk dat samenwerking met verschillende landen Rusland tijdens de 00rlog economisch en militair ondersteuning heeft gegeven.
NAVO wil sneller kunnen reageren
De militaire bijeenkomst in Kopenhagen stond daarom sterk in het teken van paraatheid.
De NAVO wil sneller nieuwe militaire technologie kunnen invoeren en voldoende wapens en munitie kunnen aanschaffen.
Volgens het bondgenootschap is richting de defensie-industrie bovendien duidelijk gemaakt dat de NAVO-landen op grotere schaal willen inkopen en dat producenten sneller en voorspelbaarder moeten kunnen leveren.
Ook de lessen uit de 00rlog in Oekraïne spelen daarbij een belangrijke rol.
Met name drones hebben de moderne 00rlogsvoering in korte tijd ingrijpend veranderd.
Geen aanwijzing dat 00rlog met NAVO vaststaat
Ondanks de stevige waarschuwingen is er een belangrijk verschil tussen een verhoogde dreiging en de conclusie dat een Russische aanval op NAVO-grondgebied onvermijdelijk is.
De uitspraken van Vansina gaan over militaire risico’s, scenario’s en de noodzaak om voorbereid te zijn.
Er is geen publiek bewijs dat Rusland al een definitief besluit heeft genomen om een NAVO-lidstaat militair aan te vallen.
De NAVO probeert juist door versterking van haar verdediging de kosten en risico’s van een eventuele aanval zo groot te maken dat die wordt afgeschrikt.
‘Wij zullen Rusland nooit aanvallen’
Vansina benadrukt eveneens dat de NAVO zichzelf als defensief bondgenootschap ziet.
„De NAVO is een defensieve organisatie. Wij zullen Rusland nooit aanvallen. Maar als Rusland ons ooit aanvalt, zullen we keihard terugslaan”, aldus de generaal.
Ook vanuit de NAVO-top klinkt die boodschap.
Cavo Dragone verklaarde na de bijeenkomst dat recente Russische activiteiten volgens het bondgenootschap de vastberadenheid van de lidstaten op de proef stellen, maar dat de NAVO gereed blijft om het grondgebied van haar leden te verdedigen.
De waarschuwingen betekenen daarmee niet dat een 00rlog tussen Rusland en de NAVO volgens de militaire leiders vaststaat. Ze laten wel zien dat binnen het bondgenootschap serieus rekening wordt gehouden met een verdere verslechtering van de veiligheidssituatie. De militaire voorbereiding wordt daarom versneld, vooral aan de oostelijke flank van het NAVO-gebied.
Actueel
Deze vier provincies doen niet meer aan wintertijd en zetten de klok niet terug
Twee keer per jaar de klok verzetten? Op steeds meer plekken willen ze daar definitief vanaf. Verschillende regio’s hebben inmiddels besloten voortaan het hele jaar dezelfde tijd te hanteren. Vooral in Canada is er veel beweging. Daar kiezen meerdere provincies en gebieden ervoor de halfjaarlijkse klokwissel af te schaffen. Toch zorgt één belangrijke vraag nog altijd voor discussie: kiezen we voor permanente zomertijd of juist voor wintertijd?
Die discussie speelt ook onder slaapdeskundigen. Hoewel velen van hen het stoppen met de klokwissel toejuichen, bestaat er kritiek op permanente zomertijd. Een vaste wintertijd zou namelijk beter aansluiten bij het natuurlijke dag-nachtritme.
In Nederland verandert er voorlopig niets. In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober 2026 gaat de klok weer een uur terug.
Steeds meer plekken stoppen met klok verzetten
Voor miljoenen mensen is het ieder voorjaar en najaar hetzelfde ritueel: alle klokken moeten een uur vooruit of achteruit.
Dat heeft niet alleen praktische gevolgen. De verandering kan tijdelijk ook invloed hebben op het slaapritme.
Op verschillende plekken in Canada wordt daarom afscheid genomen van het systeem.
In de aangeleverde berichtgeving wordt Manitoba genoemd als de nieuwste provincie die besloot het verzetten van de klok te beëindigen.
Daar ging eerst een raadpleging onder de bevolking aan vooraf.
Bijna 72.000 inwoners zouden hun mening hebben gegeven. Maar liefst 92 procent van de deelnemers gaf aan dat ze van de halfjaarlijkse tijdswisseling af wilden.
De volgende vraag was welke tijd vervolgens permanent moest worden.
Meeste inwoners kiezen voor zomertijd
Daarover waren de meningen meer verdeeld.
Volgens de aangeleverde cijfers koos 58 procent voor permanente zomertijd, terwijl 34 procent liever permanent de wintertijd zou aanhouden.
Het voordeel van zomertijd is duidelijk zichtbaar aan het einde van de dag.
Het blijft ’s avonds langer licht.
Maar daar staat in de winter een belangrijk nadeel tegenover: de zon komt ’s ochtends later op. In december kan dat betekenen dat mensen veel langer in het donker aan hun dag beginnen.
En precies daar begint de discussie met slaapdeskundigen.
Slaapexperts zien liever wintertijd
Het afschaffen van de klokwissel kan rekenen op steun van deskundigen die wijzen op de verstoring van het slaapritme die het verzetten van de klok kan veroorzaken.
Vooral jonge kinderen en mensen die gevoelig zijn voor veranderingen in hun slaap-waakritme kunnen enkele dagen nodig hebben om zich aan de nieuwe tijd aan te passen.
Maar stoppen met de klokwissel is één ding. Welke tijd daarna permanent wordt ingevoerd, is een andere discussie.
Een deel van de slaap- en chronobiologische experts geeft de voorkeur aan permanente wintertijd.
Die standaardtijd sluit beter aan op de stand van de zon en daarmee op het natuurlijke circadiane ritme.
Bij permanente zomertijd wordt de klok als het ware het hele jaar een uur naar voren geschoven.
Dat levert lichte zomeravonden op, maar betekent tegelijkertijd dat het tijdens de wintermaanden ’s ochtends langer donker blijft.
Gezondheid belangrijke reden
Gezondheidsargumenten speelden volgens de aangeleverde informatie een belangrijke rol bij de Canadese besluitvorming.
Een analyse van het provinciale ministerie van Volksgezondheid zou hebben geconcludeerd dat stoppen met het wisselen van de klok voordelen kan opleveren.
Gezinnen met jonge kinderen worden daarbij specifiek genoemd.
Een verandering van één uur klinkt misschien beperkt, maar kan het dagelijkse ritme tijdelijk behoorlijk verstoren.
Daarnaast worden economische en praktische argumenten genoemd.
Wanneer aangrenzende gebieden dezelfde tijd hanteren, wordt bijvoorbeeld zakendoen en reizen over provinciegrenzen eenvoudiger.
Canada krijgt steeds meer uitzonderingen
Canada vormt sowieso een ingewikkelde lappendeken als het om tijdzones en zomertijd gaat.
Naast Manitoba worden in de aangeleverde berichtgeving British Columbia, Alberta en de Northwest Territories genoemd als gebieden waar recent stappen zijn gezet om de klokwissel te beëindigen.
Yukon hanteert al sinds 2020 een vaste tijd.
Saskatchewan stopte er zelfs tientallen jaren geleden al mee.
Ook in delen van Ontario spelen veranderingen. Het noordwesten van de provincie zou zich aanpassen om gelijk te blijven lopen met Manitoba.
Zonder zo’n aanpassing kunnen bijzondere situaties ontstaan waarbij nabijgelegen plaatsen gedurende een deel van het jaar verschillende tijden hanteren.
Ontario wacht op andere regio’s
Ontario nam volgens de aangeleverde informatie al in 2020 wetgeving aan die het mogelijk maakt om met de klokwissel te stoppen.
Daar zit echter een belangrijke voorwaarde aan.
De verandering zou pas worden doorgevoerd wanneer onder andere Quebec en de Amerikaanse staat New York eveneens meedoen.
Dat illustreert meteen waarom het afschaffen van zomer- en wintertijd ingewikkelder is dan simpelweg besluiten de klok niet meer te verzetten.
Wanneer één gebied verandert en de buren niet, ontstaan nieuwe tijdsverschillen.
Dat kan gevolgen hebben voor woon-werkverkeer, scholen, transport, televisie-uitzendingen en bedrijven die over regionale grenzen werken.
Europa praat er al jaren over
Ook binnen de Europese Unie is het stoppen met de klokwissel bepaald geen nieuw onderwerp.
De Europese Commissie kwam in 2018 met een voorstel om de halfjaarlijkse wisseling te beëindigen.
Daaraan voorafgaand werd een grote online raadpleging gehouden.
Van de ruim 4,5 miljoen deelnemers zou ongeveer 84 procent voor het afschaffen van de klokwissel hebben gestemd.
Daarmee leek er aanvankelijk veel draagvlak.
Toch bleek het in de praktijk ingewikkelder.
Zomertijd of wintertijd zorgt voor discussie
Wanneer de klok niet meer wordt verzet, moet namelijk worden bepaald welke tijd permanent wordt.
En juist daarover konden Europese landen het niet eens worden.
Sommige landen en burgers geven de voorkeur aan zomertijd vanwege de langere lichte avonden.
Andere landen en deskundigen zien juist meer voordelen in permanente standaardtijd, oftewel wintertijd.
Daarnaast is afstemming tussen buurlanden belangrijk.
Wanneer Nederland bijvoorbeeld voor een andere permanente tijd zou kiezen dan België of Duitsland, kan dat nieuwe tijdsverschillen opleveren.
Het Europese voorstel is daardoor nog altijd niet definitief uitgevoerd.
Nederland zet klok op 25 oktober terug
Voor Nederland verandert er dit jaar dan ook niets.
De wintertijd gaat in op zondag 25 oktober 2026.
Om 03.00 uur wordt de klok één uur teruggezet naar 02.00 uur.
Daardoor duurt die nacht officieel een uur langer.
Voor veel mensen betekent dat simpelweg een extra uur slaap.
De omschakeling naar wintertijd vindt binnen de Europese Unie steeds plaats op de laatste zondag van oktober.
In het voorjaar gebeurt het tegenovergestelde en gaat de klok op de laatste zondag van maart weer een uur vooruit.
Wanneer stopt Nederland ermee?
Daar is voorlopig geen definitieve datum voor.
Hoewel het onderwerp al jarenlang op Europees niveau wordt besproken, is nog geen overeenstemming bereikt over de manier waarop de klokwissel moet worden afgeschaft.
Tot die tijd blijft het bestaande systeem in Nederland van kracht.
De ontwikkelingen in Canada laten ondertussen zien dat het wel degelijk anders kan.
Maar ze tonen ook meteen het grootste probleem: stoppen met het verzetten van de klok is relatief eenvoudig, bepalen welke tijd daarna permanent moet gelden is een stuk ingewikkelder.
Voor Nederland is de situatie dit weekend in ieder geval duidelijk: in de nacht van zaterdag op zondag gaat de klok om 03.00 uur terug naar 02.00 uur.