Actueel
Nederland wil de terugkeer van dienstplicht om Defensie te versterken
Defensie mikt op krijgsmacht van 200.000: komt de dienstplicht terug?
Het aantal militairen en ondersteunend personeel bij het ministerie van Defensie moet in de komende jaren flink worden uitgebreid. Tijdens een recent overleg tussen vakbonden, werkgevers en werknemers werd duidelijk dat Defensie streeft naar een krijgsmacht van maar liefst 200.000 mensen. Dit ambitieuze doel ligt ver boven het eerder genoemde streven van 100.000 medewerkers en dwingt beleidsmakers tot het heroverwegen van ingrijpende maatregelen, waaronder het opnieuw activeren van de opkomstplicht – de Nederlandse vorm van dienstplicht.
Dienstplicht: van opschorting naar heroverweging
Hoewel veel mensen denken dat de dienstplicht in Nederland is afgeschaft, is dat formeel niet het geval. De opkomstplicht werd in 1997 opgeschort, wat betekent dat jongeren sindsdien niet langer verplicht zijn zich te melden voor militaire dienst. In de wet staat de plicht echter nog steeds vermeld, en in theorie kan deze op elk moment opnieuw worden geactiveerd.
Nu de krijgsmacht kampt met een structureel tekort aan personeel en de internationale spanningen toenemen, overweegt het ministerie serieus om de dienstplicht opnieuw in te voeren. Staatssecretaris Tuinman kondigde aan dat er binnenkort een brief naar de Tweede Kamer wordt gestuurd waarin de plannen nader worden toegelicht.
Reservisten cruciaal in personeelsstrategie
De ambitie van Defensie stopt niet bij het aannemen van extra beroepsmilitairen. Een belangrijk onderdeel van het plan is het fors uitbreiden van het aantal reservisten – burgers die op afroep beschikbaar zijn voor militaire inzet. In crisistijd of bij extra behoefte aan mankracht kunnen zij snel worden ingezet.
Momenteel is het lastig om voldoende reservisten te vinden, aangezien deelname volledig op vrijwillige basis is. Een herinvoering van de opkomstplicht zou dit kunnen veranderen. Jongeren die onder de dienstplicht vallen, zouden dan automatisch kunnen worden opgenomen in het reservistenbestand, zelfs als ze slechts een korte training volgen.
Dit draagt bij aan het creëren van een flexibele, schaalbare krijgsmacht die snel kan reageren op noodsituaties, internationale conflicten of binnenlandse rampen.
Zweden als inspirerend voorbeeld
Het ministerie van Defensie kijkt nadrukkelijk naar landen waar de dienstplicht in moderne vorm is teruggekeerd. Zweden wordt daarbij vaak genoemd. Daar worden jongeren van 17 jaar verplicht om een uitgebreide vragenlijst in te vullen over hun motivatie, fysieke conditie en bereidheid om te dienen.
Op basis van deze input worden zij geselecteerd voor verdere tests. Wanneer het aantal vrijwillige aanmeldingen onvoldoende blijkt, worden de meest geschikte kandidaten alsnog verplicht om militaire training te volgen. Dit systeem zorgt voor een evenwicht tussen vrijwilligheid en noodzaak.
Zweden verwerkt jaarlijks gegevens van meer dan 110.000 jongeren, waarmee het snel inzicht krijgt in het militaire potentieel onder de bevolking. Voor Nederland zou een vergelijkbare aanpak kunnen helpen om gericht en efficiënt nieuwe mensen te werven.
Vakbonden: ‘Verplichting wordt steeds realistischer’
De vakbonden volgen de ontwikkelingen met grote belangstelling. Jean Debie, vakbondsvertegenwoordiger, sluit een herinvoering van de dienstplicht niet uit: “Als het niet lukt om voldoende mensen vrijwillig te werven, dan rest er uiteindelijk weinig anders dan een verplichting in te stellen.”
Ook Dick Zandee, defensie-analist bij het instituut Clingendael, ondersteunt deze benadering. “De plannen van Defensie zijn begrijpelijk, maar ambitieus. Je krijgt geen verdubbeling van het personeel zonder ingrijpende veranderingen in de wervingsstrategie. Een hernieuwde vorm van dienstplicht kan onderdeel zijn van een structurele oplossing.”
Beide experts benadrukken dat vrijwillige deelname in theorie goed werkt, maar in de praktijk onvoldoende oplevert. De veranderende geopolitieke realiteit – met toenemende spanningen in Europa en daarbuiten – vraagt om een robuustere en toekomstbestendige krijgsmacht.
Jeugd als spil in het nieuwe defensiemodel
Een terugkeer van de opkomstplicht heeft vanzelfsprekend impact op jongeren. Waar generaties sinds 1997 zijn opgegroeid zonder verplicht militair dienstverband, zou een hernieuwde oproep opnieuw van invloed zijn op onderwijstrajecten, loopbaanplanning en de persoonlijke vrijheid van jonge mensen.
Toch groeit ook onder jongeren het besef dat vrijheid en veiligheid geen vanzelfsprekendheden zijn. Diverse peilingen tonen aan dat er toenemende steun is voor tijdelijke militaire of maatschappelijke dienstplicht, mits goed gefaciliteerd en gebalanceerd.
In ruil voor hun inzet zouden jongeren recht kunnen krijgen op vergoedingen, studievoordelen of loopbaankansen binnen Defensie en de overheid. Een goed georganiseerd dienstplichtsysteem zou dan niet alleen bijdragen aan nationale veiligheid, maar ook aan de persoonlijke ontwikkeling van jongeren.
De politieke dimensie: wat doet Den Haag?
Staatssecretaris Tuinman heeft toegezegd dat de Tweede Kamer binnenkort meer duidelijkheid krijgt over de plannen. In de Kamer zijn de meningen verdeeld. Sommige partijen – zoals de VVD en NSC – staan open voor discussie over de herinvoering van dienstplicht, vooral in de context van de Europese veiligheidssituatie.
Andere partijen – waaronder D66 en GroenLinks-PvdA – pleiten voor een vrijwillige of maatschappelijke variant, waarbij jongeren ook in andere sectoren kunnen bijdragen aan het algemeen belang.
Wat het definitieve beleid ook wordt, duidelijk is dat Den Haag voor een cruciale keuze staat. De ambitie om 200.000 mensen binnen Defensie actief te krijgen is groot, maar vraagt om breed draagvlak en zorgvuldige uitvoering.
Publieke opinie: verdeeld maar groeiend begrip
Onder de Nederlandse bevolking is de discussie over de terugkeer van de dienstplicht al langer gaande. Waar eerder veel weerstand was tegen verplichte militaire inzet, is de publieke opinie aan het verschuiven. De oorlog in Oekraïne, cyberdreigingen en de groeiende internationale instabiliteit zorgen voor meer begrip voor maatregelen die veiligheid garanderen.
Peilingen tonen dat met name ouderen en ouders van jonge kinderen positief staan tegenover tijdelijke dienstplicht, mits deze goed is georganiseerd en eerlijk wordt toegepast. Ook de mogelijkheid om te kiezen tussen militaire en maatschappelijke inzet wordt als positief ervaren.
Integratie met maatschappelijke diensttijd?
Een andere optie die wordt overwogen, is de koppeling van militaire opkomstplicht aan de bestaande Maatschappelijke Diensttijd (MDT). Jongeren kunnen dan kiezen tussen een periode bij Defensie of inzet bij maatschappelijke organisaties. Dit systeem biedt meer flexibiliteit en sluit aan bij moderne idealen van persoonlijke keuzevrijheid en maatschappelijke betrokkenheid.
In dat scenario wordt de nadruk gelegd op inzetbaarheid, verantwoordelijkheid en solidariteit – kernwaarden die zowel binnen als buiten het leger van onschatbare waarde zijn.
Nu ineens haast? Was de afgelopen jaren toch allemaal niet nodig?
Met alle beschikbare technologie lijkt het mij overbodig zoveel mensen nodig te hebben. Succes met werven, ik ga ff een visje vangen.— Boskodium (@Gewoonbos) March 25, 2025
Conclusie: toekomst van Defensie vraagt om durf en visie
De roep om een sterkere krijgsmacht is actueler dan ooit. Met een ambitie om uit te breiden naar 200.000 militairen en ondersteunende medewerkers staat Nederland aan de vooravond van een ingrijpende beslissing. De herinvoering van de dienstplicht – al dan niet in aangepaste vorm – ligt nadrukkelijk op tafel.
Wat nu nog klinkt als een drastische maatregel, zou binnenkort realiteit kunnen worden. Met voorbeelden uit het buitenland, steun van experts en een veranderende maatschappelijke houding, lijkt Nederland klaar voor een nieuw hoofdstuk in haar defensiebeleid.
Of jongeren straks weer verplicht worden zich te melden bij de kazerne, of juist kunnen kiezen tussen militaire of maatschappelijke inzet, zal de komende maanden duidelijk worden. Wat vaststaat: de tijd van vrijblijvendheid lijkt voorbij, en het bouwen aan een weerbare samenleving begint bij investeren in mensen – jong en oud.
Wie vanmorgen de gordijnen opendeed, kon het nauwelijks missen: op veel plekken in Nederland lag een dun wit laagje sneeuw. Voor sommigen leverde dat een bijna nostalgisch wintergevoel op, voor anderen vooral stress en zorgen. Inmiddels trekken er al uren winterse buien over het land met een mix van regen, natte sneeuw, hagel en zelfs onweer. Het KNMI heeft daarom code geel afgegeven voor het hele land. En wie denkt dat het ergste al achter de rug is, komt bedrogen uit: vooral vanavond en vannacht kan het nog flink verraderlijk worden.
Winter keert onverwacht hard terug
Het is eigenlijk best opvallend hoe snel het misgaat zodra er in Nederland een beetje sneeuw valt. Waar we jarenlang klaagden over zachte winters en vooral regen, laat de winter zich nu ineens van zijn grillige kant zien. De combinatie van sneeuw, gladheid en harde wind zorgt meteen voor problemen op grote schaal.
Op de wegen ging het op meerdere plekken al mis. Er zijn verschillende ongevallen gemeld en het verkeer ondervindt hinder door gladde rijbanen en verminderde zichtbaarheid. Ook het vliegverkeer kreeg een flinke klap te verwerken. Op Schiphol zijn meer dan honderd vluchten geschrapt, wat voor duizenden reizigers een chaotische start van de dag betekende.
Het KNMI stelde code geel in voor het hele land vanwege gladheid door sneeuwval en het bevriezen daarvan. De waarschuwing ging rond het middaguur in en geldt tot diep in de nacht. Dat betekent dat automobilisten, fietsers en voetgangers extra alert moeten blijven, ook als het even lijkt mee te vallen.
Winterse buien vanuit het noordwesten
De winterse buien trekken vanuit het noordwesten over het land en zorgen voor een zeer afwisselend weerbeeld. In de kustprovincies valt vooral regen, natte sneeuw en hagel. Af en toe breekt zelfs de zon door, wat het geheel een verraderlijk karakter geeft: natte wegen drogen niet echt op en kunnen bij een nieuwe bui direct weer spekglad worden.
In het binnenland, vooral in het oosten en zuidoosten, is de kans op sneeuw groter. In delen van Gelderland, Noord-Brabant en Limburg ligt inmiddels een sneeuwdek. Daar kan het plaatselijk gevaarlijk glad zijn, vooral op lokale wegen, fietspaden en bruggen.
Volgens de weerdiensten is het vandaag een echte “alles-in-één”-dag: regen, sneeuw, hagel en zelfs kans op onweer. Vooral die laatste factor maakt het weer extra onvoorspelbaar. Een korte maar felle winterse bui kan in enkele minuten de situatie compleet veranderen.
Koude temperaturen en snijdende wind
De temperaturen doen ook een duit in het zakje. Overdag schommelt het kwik tussen de 1 en 3 graden. In sommige delen van het land kan het iets warmer aanvoelen, tot zo’n 5 graden, maar bij een winterse bui zakt de temperatuur meteen weer terug.
Daarbij waait het flink. Aan de kust is de wind krachtig tot hard en dat zorgt voor een lage gevoelstemperatuur. Door de combinatie van kou en wind voelt het soms alsof het enkele graden vriest, zelfs als de thermometer net boven nul blijft steken. Vooral voor mensen die veel buiten moeten zijn, zoals fietsers en wandelaars, kan dat behoorlijk onaangenaam zijn.
Vanavond en vannacht: nieuwe sneeuw op komst
Alsof de dag nog niet onstuimig genoeg is, staat er vanavond en vannacht opnieuw winterweer op het programma. In de avonduren wordt het tijdelijk iets rustiger, maar die pauze is van korte duur. Zodra de temperatuur richting het vriespunt daalt, nemen de risico’s weer toe.
Later op de avond trekken nieuwe buien het land binnen. Deze bevatten opnieuw sneeuw en kunnen lokaal stevig uitpakken. Volgens de verwachtingen kan er, wanneer meerdere buien over dezelfde regio trekken, plaatselijk 5 tot zelfs 10 centimeter sneeuw vallen. Dat is tegenwoordig behoorlijk bijzonder in Nederland en kan voor flinke problemen zorgen.
Doordat de sneeuw vooral in de avond en nacht valt, is de kans groot dat het morgenochtend opnieuw glad is. Vooral in gebieden waar de sneeuw blijft liggen en licht bevriest, kan het verkeer daar direct last van krijgen.
Grote verschillen per regio
Niet overal in het land zijn de omstandigheden hetzelfde. Op de Wadden en langs de westkust blijft de temperatuur iets hoger, tussen de 1 en 3 graden. Daar valt vooral een mix van regen, natte sneeuw en hagel. Ook in deze regio’s is kans op onweer aanwezig, wat het weerbeeld extra onrustig maakt.
Verder landinwaarts neemt de kans op droge sneeuw toe. Vooral in het oosten en zuidoosten kan de sneeuw beter blijven liggen, wat lokaal voor een wit landschap zorgt. Dat levert mooie plaatjes op, maar maakt de situatie op de weg niet minder riskant.
Verkeer onder druk
Voor wie vandaag de weg op moet, is voorzichtigheid het sleutelwoord. Rijkswaterstaat roept weggebruikers via sociale media op om hun rijstijl aan te passen. Minder snelheid, meer afstand houden en extra alert zijn op gladde plekken is geen overbodige luxe.
Op het moment van schrijven zijn er al meerdere ongevallen gebeurd. Veel daarvan zijn het gevolg van verraderlijke gladheid, vooral op plekken waar sneeuw is blijven liggen of waar natte wegen plotseling zijn bevroren. Bruggen en viaducten vormen daarbij een extra risico.
Winterweer vraagt om aanpassing
Deze winterse dag laat opnieuw zien hoe kwetsbaar Nederland kan zijn bij sneeuw en ijs. Waar we jarenlang vooral te maken hadden met zachte winters, vraagt dit weerbeeld om een andere mindset. Even snel de deur uit zonder na te denken over kleding, schoeisel of reisplanning is vandaag geen goed idee.
Voor automobilisten betekent dat: winterbanden zijn geen overbodige luxe, voldoende ruitenwisservloeistof en een ijsvrij voertuig zijn essentieel. Voor fietsers en voetgangers geldt: wees extra voorzichtig, zeker op onverlichte of minder goed onderhouden paden.
Vooruitblik: alert blijven
Hoewel de winterse buien uiteindelijk zullen wegtrekken, is het duidelijk dat dit geen eendagsvlieg is. Ook de komende dagen kan het weer wisselvallig en winters blijven. Dat betekent dat alertheid nodig blijft, zeker in de ochtend- en avonduren wanneer de temperaturen rond het vriespunt schommelen.
De winter laat zich vandaag van zijn onstuimige kant zien. Voor sommigen levert dat prachtige winterse taferelen op, voor anderen vooral overlast en zorgen. Eén ding is zeker: voorzichtigheid en voorbereiding zijn vandaag en vannacht belangrijker dan ooit.