Actueel
Farah (25): “Ik ben klaar met de ‘verplichte gezelligheid’ rond kerst op werk, het past niet bij mijn geloof”
Farah (25) voelt druk om mee te doen met kersttradities op het werk: “Het past niet bij mijn geloof”
De feestdagen staan vaak in het teken van gezelligheid en samenzijn, maar voor Farah (25) brengen ze vooral ongemakkelijke situaties met zich mee. De jaarlijkse “verplichte gezelligheid” rondom kerst, zowel in de samenleving als op de werkvloer, botst met haar geloofsovertuiging. Als moslim voelt Farah zich steeds meer een buitenstaander in een tijd waarin kerst een dominante rol speelt.
Kerst op het werk: een ongemakkelijk gevoel
“Elk jaar begint het al in november,” vertelt Farah. “Overal verschijnen kerstbomen en lichtjes, en mensen beginnen af te tellen naar de feestdagen. Dat is prima voor wie er blij van wordt, maar voor mij voelt het alsof je verplicht wordt om mee te doen.”
Farah legt uit dat deze sociale druk ook op de werkvloer merkbaar is. De uitnodigingen voor kerstborrels, versierde kantoren en gezamenlijke kerstvieringen geven haar een ongemakkelijk gevoel. “Ik vier geen kerst en het heeft geen enkele betekenis voor mij. Maar er wordt van je verwacht dat je meedoet, lacht en ‘gezellig’ bent. Het voelt oneerlijk dat mijn keuze niet vanzelfsprekend wordt geaccepteerd.”
Kersttradities en geloofsovertuiging
Farah benadrukt dat haar ongemak voortkomt uit haar geloofsovertuiging. “Als moslim vier ik geen kerst, ik versier mijn huis niet en ik wens mensen ook geen fijne kerst, omdat dat niet past bij mijn geloof. Dat betekent niet dat ik anderen hun feest niet gun, maar ik wil trouw blijven aan mijn eigen overtuigingen.”
Het lastigste voor Farah is de sociale druk die met de feestdagen gepaard gaat. “Als ik zeg dat ik niet wil deelnemen aan een kerstborrel, krijg ik vaak rare blikken of opmerkingen zoals: ‘Ach, het is maar voor de gezelligheid.’ Maar voor mij is het meer dan dat. Mijn geloof staat op de eerste plaats, en ik wil geen dingen doen die daar tegenin gaan.”
Grenzen aangeven op de werkvloer
Hoewel Farah probeert haar grenzen duidelijk te maken, merkt ze dat dit vaak lastig is. “Het voelt alsof mensen niet begrijpen waarom ik me niet prettig voel bij kerstactiviteiten. Sommige collega’s zien het als een excuus om samen te komen en vinden dat ik me aanstel als ik aangeef dat ik niet wil deelnemen.”
De reacties die Farah krijgt, variëren van begripvol tot ronduit bot. “Sommige collega’s zeggen dat ik ongezellig ben of het anderen niet gun, maar dat is helemaal niet zo. Ik wil gewoon trouw blijven aan mijn overtuigingen zonder dat ik telkens dezelfde discussie hoef te voeren.”
Diversiteit op de werkvloer
Farah hoopt dat er meer aandacht komt voor diversiteit en respect voor verschillende overtuigingen op de werkvloer. “Ik wil niet dat kerst verdwijnt, begrijp me niet verkeerd. Maar het zou fijn zijn als er meer ruimte komt voor andere overtuigingen. Niet iedereen voelt zich thuis bij dezelfde tradities, en dat moet gerespecteerd worden.”
Volgens Farah zou het helpen als werkgevers meer aandacht besteden aan inclusiviteit tijdens de feestdagen. “Waarom geen neutrale eindejaarsviering waarin iedereen zich welkom voelt, ongeacht geloof of achtergrond? Dat zou een stap in de goede richting zijn.”
Blijven trouw aan jezelf
Ondanks de ongemakkelijke situaties blijft Farah vasthouden aan haar eigen normen en waarden. “Het is niet altijd makkelijk om de enige te zijn die iets niet viert, maar ik vind het belangrijk om dicht bij mezelf en mijn geloof te blijven, ook al begrijpen anderen dat niet altijd.”
Farah merkt dat ze soms het gevoel heeft dat ze zichzelf moet verdedigen, terwijl ze gewoon haar eigen keuzes maakt. “Het zou fijn zijn als ik me niet constant hoef uit te leggen. Mijn keuze om geen kerst te vieren is net zo waardevol als de keuze van anderen om het wel te doen.”
Een boodschap van begrip
Farah hoopt dat haar verhaal bijdraagt aan meer bewustzijn en begrip voor mensen met verschillende overtuigingen. “Ik wil niet dat mensen denken dat ik anti-kerst ben of anderen iets misgun. Ik wil alleen dat mijn grenzen worden gerespecteerd. Het gaat om wederzijds begrip, en ik hoop dat dat ooit vanzelfsprekend wordt.”
Met de feestdagen in aantocht pleit Farah voor een open gesprek over inclusiviteit en respect op de werkvloer. “Het draait niet om het wegnemen van tradities, maar om ruimte creëren voor iedereen. We leven in een diverse samenleving, en dat mag gevierd worden op een manier waarbij niemand zich buitengesloten voelt.”
Kerst in een diverse samenleving
Farah’s verhaal benadrukt de uitdagingen waarmee mensen met andere overtuigingen te maken krijgen in een samenleving waarin kerst een dominante rol speelt. Haar ervaring roept belangrijke vragen op over hoe we inclusiviteit in de praktijk kunnen brengen, zowel op de werkvloer als daarbuiten.
In een tijd waarin saamhorigheid en respect centraal zouden moeten staan, hoopt Farah dat haar boodschap wordt gehoord: dat iedereen zich welkom voelt, ongeacht welke feestdagen ze vieren.
Actueel
Frits Landesbergen na het verlies van Joke Bruijs: “Ik mis haar iedere dag…”
Het verdriet om Joke Bruijs is voor Frits Landesbergen nog iedere dag voelbaar. Maanden na het overlijden van zijn grote liefde probeert de bekende muzikant zijn leven voorzichtig weer op te pakken, maar het gemis blijft een vaste plaats in zijn dagelijks bestaan houden. Waar woorden soms tekortschieten, laat Frits zijn gevoelens spreken via de muziek. Met een bijzonder lied ter nagedachtenis aan Joke brengt hij een persoonlijk eerbetoon aan de vrouw met wie hij ruim twintig jaar zijn leven én zijn liefde voor jazz deelde.
„Ik mis Joke iedere dag”
Op 16 september 2025 overleed Joke Bruijs op 73-jarige leeftijd aan de gevolgen van de ziekte van Parkinson. Haar overlijden betekende niet alleen het verlies van een geliefde actrice, zangeres en comédienne, maar voor Frits vooral het afscheid van zijn levenspartner.
De twee waren meer dan twintig jaar samen en vormden jarenlang een hecht koppel, zowel privé als binnen de muziekwereld. Sinds het overlijden van Joke spreekt Frits openhartig over de leegte die is ontstaan.
In aanloop naar het Breda Jazz Festival vertelde hij hoe zwaar het gemis nog altijd is. Met slechts één korte zin wist hij precies te verwoorden wat hij dagelijks voelt:
„Ik mis Joke Bruijs iedere dag.”
Het zijn eenvoudige woorden, maar juist daardoor komen ze bij veel mensen hard binnen. Ze laten zien dat rouw niet verdwijnt wanneer de maanden verstrijken. Voor Frits blijft Joke aanwezig in herinneringen, muziek en de vele momenten die zij samen hebben beleefd.
Een bijzonder lied voor zijn grote liefde
Omdat muziek altijd een centrale rol speelde in hun leven, besloot Frits zijn verdriet om te zetten in iets persoonlijks. Hij schreef het nummer „Miss Jo”, speciaal ter nagedachtenis aan Joke Bruijs.
Het lied werd uitgevoerd tijdens de Rijnmond Big Band Show en raakte veel aanwezigen. Voor Frits was het niet zomaar een muzikaal optreden, maar een liefdevolle herinnering aan de vrouw die zoveel voor hem betekende.
Ook de titel van het nummer heeft een bijzondere betekenis.
Engelse vrienden noemden Joke namelijk vaak „Jo”. Haar voornaam zorgde in het Engels regelmatig voor verwarring, omdat het woord joke daar „grap” betekent. Daarom ontstond jarenlang de bijnaam „Jo”, een naam die voor haar vrienden vanzelfsprekend werd.
Door zijn compositie de titel „Miss Jo” te geven, verweeft Frits die persoonlijke herinnering in zijn muziek. Het nummer is daarmee niet alleen een eerbetoon aan Joke Bruijs als artiest, maar vooral aan Joke als mens.
Frits vertelde later dat hij diep geraakt was door de warme reacties die hij op het lied ontving. Veel mensen herkenden het gevoel van verlies en vonden troost in de manier waarop hij zijn emoties muzikaal wist te vertalen.
De laatste jaren waren bijzonder zwaar
De ziekte van Parkinson maakte de laatste periode van Joke’s leven steeds moeilijker. Frits stond in die jaren intensief naast haar en ondersteunde haar waar dat nodig was.
Hij sprak eerder over hoe aangrijpend het was om te zien dat haar lichaam steeds minder goed functioneerde, terwijl zij geestelijk volgens hem volledig helder bleef. Juist dat contrast maakte de ziekte extra zwaar.
Toch kijkt hij niet uitsluitend met verdriet terug op die periode.
Volgens Frits waren het moeilijke jaren, maar tegelijkertijd ook jaren waarin hun verbondenheid misschien wel sterker dan ooit werd. Hij omschreef die tijd als zwaar, maar ook als bijzonder dierbaar omdat zij ondanks alles samen bleven genieten van de kleine momenten die nog mogelijk waren.
Hun liefde voor muziek bleef daarbij een belangrijke verbindende factor.
Jazz was niet zomaar een genre waarin beiden werkzaam waren; het was een gedeelde passie die hun relatie gedurende tientallen jaren kleur gaf.
Muziek houdt haar herinnering levend
Hoewel het verlies enorm is, kiest Frits ervoor om niet stil te blijven staan. Hij blijft optreden en zet zich in voor projecten waarin de muziek van Joke voortleeft.
Tijdens het Breda Jazz Festival werd eerder dit jaar al een speciaal concert georganiseerd ter ere van Joke Bruijs. Dat optreden stond volledig in het teken van haar rijke muzikale nalatenschap en de bijzondere plaats die zij binnen de Nederlandse cultuur heeft ingenomen.
Ook later krijgt dat eerbetoon een vervolg.
Theater Walhalla heeft opnieuw een Joke Bruijs Tribute aangekondigd, waarbij Frits Landesbergen een belangrijke rol speelt. Daarmee blijft hij niet alleen haar werk eren, maar zorgt hij er ook voor dat nieuwe generaties kennis kunnen maken met de muziek die Joke zo geliefd maakte.
Voor Frits lijkt muziek inmiddels meer te zijn geworden dan alleen zijn beroep. Het is een manier om herinneringen vast te houden en gevoelens een plaats te geven.
Een liefde die verder leeft in herinneringen
Voor het grote publiek zal Joke Bruijs altijd herinnerd worden als een veelzijdige artiest met een indrukwekkende carrière op televisie, in het theater en binnen de muziek.
Voor Frits was zij echter boven alles zijn grote liefde.
Samen deelden zij 23 jaar van hun leven, gevuld met optredens, muziek, humor en ontelbare persoonlijke herinneringen. Het overlijden heeft een leegte achtergelaten die niet zomaar verdwijnt.
Met „Miss Jo” geeft Frits Landesbergen die leegte een stem. Niet door afscheid te nemen, maar juist door de herinnering levend te houden.
En misschien zegt zijn meest eenvoudige uitspraak uiteindelijk nog altijd het meest over de liefde die blijft bestaan, zelfs na een definitief afscheid:
„Ik mis Joke iedere dag.”