Actueel
Maarten van Rossem: Dit is de échte reden van de bosbranden in Zuid-Europa
Zuid-Europa kampt opnieuw met een zware bosbrandenzomer. In landen als Frankrijk, Spanje, Portugal en Italië hebben grote natuurbranden de afgelopen weken duizenden hectares natuur verwoest. Hulpdiensten zijn dag en nacht bezig om de vlammen onder controle te krijgen, terwijl de hoge temperaturen en aanhoudende droogte het bluswerk bemoeilijken.
De omvang van de branden leidt tot veel vragen. Hoe kunnen zoveel bosbranden tegelijk ontstaan? Waarom lijken sommige branden nauwelijks te stoppen? En welke rol spelen klimaatverandering en menselijk handelen?
Historicus Maarten van Rossem gaf in zijn podcast zijn visie op de situatie. Volgens hem spelen meerdere factoren een rol, maar wordt één oorzaak volgens hem vaak onderschat: het onderhoud van bossen.
Grote natuurbranden houden Zuid-Europa in hun greep
De afgelopen weken werden verschillende regio’s in Zuid-Europa getroffen door omvangrijke bosbranden.
In Frankrijk, Spanje, Portugal en delen van Italië moesten brandweerkorpsen massaal uitrukken om natuurgebieden en woningen te beschermen. Op meerdere plaatsen werden inwoners tijdelijk geëvacueerd en gingen duizenden hectares bos verloren.
Vanwege de omvang van de branden werken verschillende Europese landen samen bij de bestrijding. Zo stuurden meerdere landen blusvliegtuigen naar Frankrijk en zijn ook buitenlandse brandweerteams ingezet in Spanje om de lokale hulpdiensten te ondersteunen.
Onderzoek naar de oorzaak van de branden
De precieze oorzaak verschilt per brand. In sommige gevallen gaat het om natuurbranden die ontstaan onder extreem droge omstandigheden, terwijl elders wordt onderzocht of sprake is van brandstichting.
Franse autoriteiten maakten eerder bekend dat tientallen verdachten zijn aangehouden op verdenking van betrokkenheid bij het aansteken van natuurbranden. Dat betekent echter niet dat alle branden opzettelijk zijn veroorzaakt. Veel onderzoeken lopen nog en per incident wordt gekeken hoe het vuur is ontstaan.
Volgens deskundigen ontstaat een grote natuurbrand vaak door een combinatie van factoren, waaronder droogte, harde wind, hoge temperaturen en een ontstekingsbron.
Van Rossem wijst op bosonderhoud
In zijn podcast stelde Maarten van Rossem dat volgens hem achterstallig bosonderhoud een belangrijke rol speelt bij de omvang van veel bosbranden.
Volgens de historicus wordt in sommige gebieden onvoldoende onderhoud gepleegd aan de ondergroei in bossen.
Hij legt uit dat droge struiken, bladeren en ander brandbaar materiaal zich daardoor kunnen ophopen. Wanneer dat materiaal eenmaal vlam vat, kan een brand zich volgens hem veel sneller verspreiden naar bomen en grotere natuurgebieden.
Van Rossem benadrukt dat bosbranden volgens hem niet volledig zijn te voorkomen, maar dat goed beheer de gevolgen aanzienlijk kan beperken.
Klimaat en droogte spelen eveneens een rol
Tegelijkertijd erkent Van Rossem dat ook de weersomstandigheden een belangrijke bijdrage leveren aan het ontstaan en de verspreiding van natuurbranden.
Door langdurige droogte en hoge temperaturen drogen bossen sneller uit, waardoor vegetatie gemakkelijker ontbrandt.
Volgens hem is het daarom niet één enkele oorzaak die de huidige situatie verklaart, maar juist een combinatie van factoren.
Hij noemt daarbij zowel droogte als onvoldoende bosbeheer.
Bosbranden horen volgens Van Rossem bij de natuur
Tijdens de podcast wijst Van Rossem erop dat bosbranden geen nieuw verschijnsel zijn.
Volgens hem komen natuurbranden al duizenden jaren voor en hebben veel boomsoorten zich in de loop van de evolutie aangepast aan vuur.
Als voorbeeld noemt hij de sequoia, een boomsoort die bekendstaat om zijn dikke schors. Die natuurlijke bescherming maakt de boom beter bestand tegen bosbranden dan veel andere soorten.
Volgens Van Rossem laat dat zien dat vuur in bepaalde ecosystemen al eeuwenlang onderdeel uitmaakt van natuurlijke processen.
Preventie kan schade beperken
De historicus vindt dat overheden meer aandacht zouden moeten besteden aan preventieve maatregelen.
Hij noemt onder meer het verwijderen van overtollige begroeiing en het aanleggen van zogenoemde brandsingels: open stroken die kunnen voorkomen dat een natuurbrand zich ongehinderd verspreidt.
Volgens Van Rossem ontbreekt daarvoor in sommige gebieden voldoende financiële ruimte, waardoor noodzakelijk onderhoud achterblijft.
Hij benadrukt dat dergelijke maatregelen natuurbranden niet volledig kunnen voorkomen, maar volgens hem wel kunnen bijdragen aan het beperken van de schade.
Herstel van bossen
Tijdens het gesprek kwam ook de vraag aan bod of natuurgebieden zich na grote branden ooit volledig kunnen herstellen.
Daarover verschillen de meningen.
Van Rossem denkt dat bossen zich in veel gevallen sneller herstellen dan vaak wordt gedacht.
Volgens hem laten natuurgebieden wereldwijd zien dat vegetatie zich na verloop van tijd weer kan ontwikkelen, zeker wanneer de natuurlijke omstandigheden gunstig zijn.
Zijn co-host Tom Jessen wees erop dat sommige deskundigen juist waarschuwen dat delen van verbrande natuur jarenlang of zelfs blijvend kunnen veranderen.
Van Rossem gaf aan die sombere verwachtingen niet volledig te delen en wees opnieuw op de lange geschiedenis van bosbranden in verschillende ecosystemen.
Wetenschappers benadrukken meerdere oorzaken
Wetenschappers wijzen er al langer op dat grote natuurbranden meestal het gevolg zijn van een samenspel van verschillende factoren.
Naast droogte en hoge temperaturen spelen onder meer vegetatie, weersomstandigheden, menselijke activiteiten, brandstichting en de inrichting van natuurgebieden een rol bij het ontstaan en de verspreiding van vuur.
Daarom verschilt de oorzaak van bosbranden per gebied en per situatie.
Terwijl de hulpdiensten in Zuid-Europa onverminderd doorgaan met blussen, zal ook de discussie over de beste aanpak van natuurbeheer, klimaatadaptatie en brandpreventie de komende tijd waarschijnlijk blijven voortduren.
Actueel
Zeker 12 doden en 48 gewonden bij ernstig verkeersongeval
In Bulgarije heeft zich dinsdagochtend een enorme verkeersramp voltrokken. Op de belangrijke Trakia-snelweg botsten bij twee grote kettingbotsingen tientallen auto’s, vrachtwagens en andere voertuigen op elkaar. Volgens de laatste berichten zijn zeker twaalf mensen om het leven gekomen en tientallen anderen gewond geraakt.
De omvang van het ongeluk is enorm. Bij de twee botsingen zouden in totaal ongeveer 86 voertuigen betrokken zijn geweest.
Dichte mist speelde volgens de eerste bevindingen een belangrijke rol. De zichtbaarheid zou vlak voor het ongeluk in korte tijd dramatisch zijn afgenomen.
Twee enorme kettingbotsingen
Het drama gebeurde dinsdagochtend op de Trakia-snelweg in de omgeving van Yambol.
De snelweg vormt een belangrijke verbinding tussen de Bulgaarse hoofdstad Sofia en de kustplaats Burgas.
Rond 07.00 uur ging het volledig mis.
Op beide rijbanen ontstonden grote kettingbotsingen, waardoor de snelweg uiteindelijk in beide richtingen moest worden afgesloten.
Auto’s en vrachtwagens botsten achter elkaar op elkaar.
De ravage die achterbleef is enorm.
Ongeveer 86 voertuigen betrokken
Volgens de meest recente informatie waren bij de twee ongevallen samen ongeveer 86 voertuigen betrokken.
Daaronder bevonden zich veel zware vrachtwagens.
Op beelden vanaf de snelweg zijn zwaar beschadigde voertuigen te zien. Sommige auto’s en vrachtwagens kwamen dwars op de weg terecht of kantelden.
Ook ontstond op verschillende plaatsen brand.
Hulpdiensten moesten daardoor onder extreem moeilijke omstandigheden proberen om slachtoffers uit de wrakken te bevrijden.
Zeker twaalf mensen overleden
De Bulgaarse autoriteiten hebben inmiddels bevestigd dat het dodental is opgelopen tot twaalf.
Tien slachtoffers overleden op de plaats van het ongeluk.
Twee andere slachtoffers bezweken later aan hun verwondingen terwijl zij naar medische hulp werden gebracht.
Daarnaast zijn tientallen mensen gewond geraakt.
Over het exacte aantal gewonden lopen de meest recente cijfers nog enigszins uiteen.
Er wordt gesproken over ongeveer 46 tot 50 gewonden.
Slachtoffers naar verschillende ziekenhuizen
Vanwege het grote aantal slachtoffers werden gewonden verdeeld over verschillende ziekenhuizen.
Onder meer ziekenhuizen in Yambol, Sliven en Burgas vingen slachtoffers op.
De omvang van de ramp zorgde ervoor dat grote aantallen ambulances, brandweerlieden, politieagenten en andere hulpverleners naar de snelweg werden gestuurd.
Ook het leger werd ingezet om de hulpverlening te ondersteunen.
Mist kwam plotseling opzetten
De weersomstandigheden lijken een belangrijke factor te zijn geweest.
In het gebied hing dinsdagochtend zeer dichte mist.
Volgens getuigen was het zicht aanvankelijk nog ongeveer 70 tot 80 meter.
Dat veranderde vervolgens razendsnel.
De zichtbaarheid zou plotseling zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter.
Voor automobilisten betekende dit dat voertuigen en obstakels voor hen nauwelijks nog zichtbaar waren.
Eerste botsing richting Burgas
Volgens de eerste reconstructie van de Bulgaarse autoriteiten begon de ramp op de rijbaan richting Burgas.
Een vrachtwagen zou daar in de baan van een bus terecht zijn gekomen.
Vervolgens ontstonden meerdere botsingen.
Een andere vrachtwagen, die graan vervoerde, raakte betrokken bij het ongeval.
Daarna botste ook een personenauto achterop en volgden steeds meer voertuigen.
Binnen korte tijd ontstond een enorme kettingbotsing.
Ook aan andere kant gaat het mis
Alsof de situatie nog niet ernstig genoeg was, ontstond vrijwel op dezelfde locatie ook op de tegenovergestelde rijbaan een groot ongeluk.
Daar reden voertuigen richting Sofia.
De Bulgaarse autoriteiten onderzoeken nog precies hoe deze tweede kettingbotsing ontstond.
Een van de mogelijke verklaringen is dat bestuurders werden afgeleid door de enorme ravage aan de andere kant van de snelweg, terwijl ook daar het zicht door de mist bijzonder slecht was.
Het definitieve onderzoek naar de oorzaak moet daar meer duidelijkheid over geven.
Ooggetuige redt chauffeur uit brandende vrachtwagen
Een ooggetuige vertelde aan de Bulgaarse televisie hoe chaotisch de eerste minuten na de botsing waren.
Hij zag onder meer een brandende vrachtwagencabine.
De man besloot niet af te wachten en gebruikte een krik om een ruit van de cabine kapot te slaan.
Vervolgens wist hij een inzittende uit het brandende voertuig te halen.
Terwijl hij daarmee bezig was, hoorde hij achter zich opnieuw harde klappen.
„Toen hoorde ik alle auto’s op de andere rijstrook op elkaar botsen.”
Volgens de getuige was de mist op dat moment zo dicht dat hij niet verder dan ongeveer vijftig meter kon kijken.
Honderden hulpverleners ingezet
De omvang van de ramp leidde tot een enorme hulpverleningsoperatie.
Honderden politieagenten werden naar het gebied gestuurd.
Ook tientallen ambulances kwamen ter plaatse.
Daarnaast werden volgens de Bulgaarse autoriteiten vijftien brandweervoertuigen ingezet.
Brandweerlieden moesten niet alleen branden bestrijden, maar ook proberen om mensen uit zwaar beschadigde voertuigen te bevrijden.
Mensen zaten vast in voertuigen
De eerste uren lag de absolute prioriteit bij het redden van slachtoffers.
Door de enorme hoeveelheid beschadigde auto’s en vrachtwagens konden hulpverleners niet onmiddellijk overal bij.
Sommige inzittenden zaten bekneld in hun voertuig.
De Bulgaarse autoriteiten maakten daarom duidelijk dat het onderzoek naar de precieze oorzaak pas volledig kon beginnen nadat de reddingsoperatie voldoende was gevorderd.
Het redden van levens had eerst prioriteit.
Vliegtuigen ingezet voor gewonden
Vanwege de omvang van de ramp werden ook vliegtuigen beschikbaar gesteld.
Het Bulgaarse regeringsvliegtuig werd naar Burgas gestuurd zodat het indien nodig kon worden gebruikt voor het vervoeren van gewonden.
Daarnaast werd ook een militair transportvliegtuig van het type Spartan ingezet.
Zo konden slachtoffers indien noodzakelijk snel naar andere ziekenhuizen in Bulgarije worden gebracht.
Premier Rumen Radev naar rampplek
De Bulgaarse premier Rumen Radev paste vanwege de tragedie zijn programma aan.
Hij vertrok richting de plaats van het ongeluk om zich daar te laten informeren over de situatie.
Ook andere officiële activiteiten werden vanwege de omvang van de ramp aangepast of geannuleerd.
De Bulgaarse autoriteiten activeerden bovendien het waarschuwingssysteem BG-ALERT om automobilisten in de omliggende regio’s te informeren over de gevaarlijke omstandigheden en omleidingen.
Snelweg volledig afgesloten
De Trakia-snelweg werd na de ongelukken in beide richtingen afgesloten.
Verkeer moest via alternatieve routes worden omgeleid.
Dat was noodzakelijk vanwege de enorme hoeveelheid wrakken, de reddingswerkzaamheden en het politieonderzoek.
Het zal bovendien tijd kosten om alle beschadigde voertuigen weg te halen en het wegdek volledig vrij te maken.
Onderzoek naar exacte oorzaak
Hoewel de dichte mist een belangrijke rol lijkt te hebben gespeeld, is de definitieve oorzaak nog onderwerp van onderzoek.
De eerste bevindingen wijzen op een combinatie van plotseling sterk verminderd zicht, een nat wegdek en mogelijk snelheden die niet voldoende waren aangepast aan de omstandigheden.
Onderzoekers zullen moeten reconstrueren hoe de eerste botsing precies kon gebeuren en waarom vervolgens zoveel voertuigen bij de kettingbotsingen betrokken raakten.
Ursula von der Leyen reageert
Ook voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen heeft gereageerd op de tragedie.
Zij was op het moment van de ramp voor een werkbezoek in Bulgarije.
Door het ernstige ongeluk werd haar programma aangepast.
Von der Leyen betuigde haar medeleven aan de nabestaanden van de slachtoffers en aan de Bulgaarse bevolking.
Ook sprak zij haar steun uit voor de mensen die gewond raakten en de hulpverleners die op de rampplek actief zijn.
Een van de zwaarste verkeersrampen van Bulgarije
De enorme hoeveelheid betrokken voertuigen maakt duidelijk hoe uitzonderlijk de situatie is.
Tientallen personenauto’s, vrachtwagens en andere voertuigen raakten binnen zeer korte tijd betrokken bij de twee kettingbotsingen.
De komende uren en dagen zal waarschijnlijk steeds meer duidelijk worden over de identiteit van de slachtoffers en de exacte toedracht.
Voorlopig richten de Bulgaarse autoriteiten zich vooral op de gewonden en het onderzoek naar de oorzaak.
De balans van de enorme verkeersramp op de Bulgaarse Trakia-snelweg is bijzonder zwaar. Zeker twaalf mensen zijn overleden en tientallen anderen raakten gewond nadat bij twee grote kettingbotsingen ongeveer 86 voertuigen betrokken raakten. Volgens de eerste bevindingen speelde plotseling opkomende dichte mist een belangrijke rol: het zicht zou op sommige momenten zijn teruggelopen tot slechts ongeveer 10 meter. Honderden hulpverleners zijn ingezet en zelfs regerings- en militaire vliegtuigen werden beschikbaar gesteld voor het vervoer van gewonden.