Code rood in het noorden: Nederland op slot door extreme gladheid

Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut heeft een zeldzame en zeer ingrijpende maatregel genomen: code rood voor de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De situatie is daar volledig uit de hand gelopen. Door grootschalige ijzel is het levensgevaarlijk om de weg op te gaan. Wegen, fietspaden, bruggen en zelfs voetpaden zijn veranderd in spiegelgladde ijsbanen, met grote gevolgen voor verkeer, openbaar vervoer en het dagelijks leven.

Hulpdiensten draaien overuren, ambulances rijden af en aan en grote delen van het noorden zijn feitelijk lamgelegd.

Gladde chaos: “Dit is extreem”

Wat begon als een weerswaarschuwing, is inmiddels uitgegroeid tot een maatschappij-ontwrichtende situatie. In de drie noordelijke provincies zijn sinds de nacht tientallen tot honderden ongelukken gemeld. Auto’s glijden ongecontroleerd van de weg, fietsers komen massaal ten val en ook voetgangers lopen groot risico.

Volgens Rijkswaterstaat is het aantal ongevallen uitzonderlijk hoog. Een woordvoerder spreekt van “extreem veel ongelukken” op de wegen richting het noorden. De omstandigheden zijn zo slecht dat zelfs strooiwagens moeite hebben om hun werk te doen.

NL-Alert: blijf binnen, bel 112 alleen bij levensgevaar

Vanwege de ernst van de situatie is in Groningen, Friesland en Drenthe een NL-Alert verstuurd. Dat gebeurt alleen bij zeer uitzonderlijke omstandigheden.

In het bericht worden inwoners dringend opgeroepen:

• Binnen te blijven

• Niet de weg op te gaan

• 112 alleen te bellen bij levensgevaar

Het doel is tweeledig: burgers beschermen én hulpdiensten de ruimte geven om hun werk te doen zonder extra risico’s.

Code oranje en geel elders

De problemen beperken zich niet volledig tot de code-roodgebieden. In Overijssel en Flevoland gold tot 06.00 uur vanochtend code oranje, terwijl op de Waddeneilanden code oranje nog tot 10.00 uur van kracht blijft. Ook daar zorgt ijzel voor ongekende gladheid.

In Noord-Holland werd code geel afgegeven, maar ook daar zijn meldingen van gladde wegen en valpartijen. Het weerbeeld verschilt lokaal sterk, maar overal waar de temperatuur rond het vriespunt ligt, blijft de situatie verraderlijk.

“Ongelukken regent het”

Ook de ANWB slaat alarm. Een woordvoerder bevestigt dat het aantal ongevallen explosief is toegenomen. “Het regent ongelukken,” klinkt het. Vooral op provinciale wegen, op- en afritten en bruggen is de situatie ronduit gevaarlijk.

Normaal gesproken worden dit soort wegen snel behandeld door strooidiensten, maar door de combinatie van aanhoudende ijzel en bevriezing heeft zout soms nauwelijks effect. Bovendien kunnen strooiwagens zelf ook niet overal veilig rijden.

Openbaar vervoer volledig stilgelegd

Niet alleen het wegverkeer is getroffen. Ook het spoor ligt grotendeels stil. ProRail heeft besloten het treinverkeer ten noorden van Zwolle volledig stil te leggen. Tot zeker 11.00 uur rijden er geen treinen in Groningen, Friesland en Drenthe.

Volgens ProRail is de beslissing onvermijdelijk. “Machinisten, hulpdiensten en aannemers kunnen de weg niet op. Daardoor is het onmogelijk om treinen veilig te laten rijden,” aldus de spoorbeheerder. Reizigers wordt geadviseerd hun reis uit te stellen en de actuele informatie goed in de gaten te houden.

Gemeenten en scholen nemen maatregelen

De impact van het extreme weer reikt verder dan verkeer en vervoer. In het Drentse Tynaarlo blijven het gemeentehuis en de milieustraat tot minstens 11.00 uur gesloten. Ook elders in het noorden worden publieke voorzieningen tijdelijk dichtgehouden.

Onderwijsinstellingen nemen eveneens maatregelen. Diverse scholen en hogescholen hebben:

• Colleges en lessen geschrapt

• Tentamens uitgesteld

• Excursies afgelast

Zo is een geplande schoolreis vanuit Drenthe naar Amsterdam volledig geannuleerd vanwege de onveilige omstandigheden.

Wat betekent code rood eigenlijk?

Code rood is de hoogste weerswaarschuwing die het KNMI kan afgeven en komt zelden voor. Het wordt alleen gebruikt bij extreem weer met een zeer grote impact op de samenleving.

Volgens het KNMI:

“De weersituatie kan voor zoveel schade, letsel en overlast zorgen dat het maatschappij-ontwrichtend kan zijn.”

Belangrijk daarbij is dat code rood plaatselijk kan zijn. Terwijl het ene gebied volledig ontregeld is, kan het elders relatief meevallen. Juist dat maakt dit soort situaties zo verraderlijk.

Waarom deze gladheid zo gevaarlijk is

De huidige situatie wordt veroorzaakt door ijzel: regen die bevriest zodra deze het koude oppervlak raakt. Dat leidt tot een flinterdunne, bijna onzichtbare ijslaag. In tegenstelling tot sneeuw zie je het gevaar niet aankomen.

Zelfs ervaren automobilisten en fietsers hebben hier nauwelijks grip. Remmen, sturen of zelfs lopen wordt onvoorspelbaar. Vooral bruggen, viaducten en schaduwrijke wegen zijn extra risicovol.

Verwachting: wanneer wordt het beter?

Volgens meteorologen kan de situatie in de loop van de dag langzaam verbeteren, maar dat gaat regionaal en ongelijkmatig. In sommige delen van het noorden blijft de temperatuur rond het vriespunt hangen, waardoor gladheid hardnekkig kan aanhouden.

Zodra de temperatuur structureel boven nul komt en de neerslag afneemt, kan het zout beter zijn werk doen. Tot die tijd blijft voorzichtigheid geboden.

Wat kun je nu het beste doen?

De belangrijkste adviezen op een rij:

• Blijf binnen in gebieden met code rood

• Ga alleen de weg op bij absolute noodzaak

• Werk thuis als dat kan

• Houd kinderen en ouderen extra in de gaten

• Volg updates van KNMI, Rijkswaterstaat en lokale overheden

Conclusie: uitzonderlijke situatie vraagt om discipline

De code rood in Groningen, Friesland en Drenthe onderstreept hoe serieus de situatie is. Dit is geen gewone winterdag, maar een uitzonderlijke weersituatie die vraagt om discipline, geduld en solidariteit.

Door thuis te blijven en waarschuwingen op te volgen, verklein je niet alleen je eigen risico, maar help je ook hulpdiensten en wegbeheerders om de situatie beheersbaar te houden. Het noorden van Nederland zit tijdelijk op slot — veiligheid gaat nu boven alles.